Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

804. Ծռազատիկի Խնդիրը

Սարգիսի օրուան խնդիրներէն մէկն ալ ծռազատիկն է, զոր իր տեղը բացատրած ենք (§ 383), եւ որ 570 թուականէն ետքը, երկու անգամ եւս տեղի ունեցած էր, 665ին եւ 750ին, 95 տարիներու հեռաւորութեամբ, որոնց մասին պատմական յիշատակներ չեն հասած։ Անկէ ետքը 247 տարիներու ընդմիջում մը կար, որով ծռազատիկի յիշատակն ալ մոռցուած էր, երբ տոմարական հաշուով նորոգուեցաւ 1007ին։ Յոյներ Ապրիլ 6ին զատիկ պիտի տօնէին, մինչ Հայեր Ապրիլ 13ին կը սպասէին տօնել, կամ Հայոց ամսաթուով՝ ՆԾԶ=456 նաւասարդի 25ին պիտի ըլլար տօնը, մինչ Յոյներ նաւասարդի 18ին կը տօնէին։ Ուռհայեցին ՆԾԵ =1006ին կը դնէ ծռազատիկը (ՈՒՌ. 52), նոյնպէս եւ Սմբատ, (ՍՄԲ. 42), մինչ Անեցին 1009ին կը դնէ (ՍԱՄ. 104). սակայն տոմարական հաշիւը աւելի ուղիղ է, քան գրչագիրներու սխալականութիւնը, եւ մեր մատենագիրներուն հաշուագիտութիւնը։ Ըստ այսմ չենք գիտեր թէ ինչ հիմար Անեցին շարունակ 553 տարիներու տարբերութեամբ կը հաշուէ Քրիստոսի թուականը, մինչ մենք տոմարական ճշդութեամբ օրերու տարբերութիւնը եւ ամանորի շարժականութիւնն ալ հաշիւի կրնանք առնել։ Անեցին կը գոհանայ ըսել, թէ մոլորեցուցին Յոյնք զզատիկն, եւ ոչ վառեցաւ լոյսն յԵրուսաղէմ, վասն որոյ կոտորեցին անօրէնքն ի քրիստոնէիցն տասն հազար ոգիս (ՍԱՄ. 104), այսինքն թէ զատկի ճրագալոյցին երեկոյին Քրիստոսի գերեզմանէն ելած լոյսը, Յոյներուն զատկին չվառուեցաւ, շփոթութիւն ծագեցաւ, եւ թէ Հայերուն եւ Յոյներուն հակառակութենէն առիթ առնելով, տաճիկները ընդհանուր քրիստոնէից վրայ յարձակեցան, եւ կոտորեցին սրով զամենայն քրիստոնեայսն՝ հոգիք իբրեւ տասն հազար։ Եւ լցաւ սուրբ գերեզմանն Քրիստոսի արեամբ աղօթաւորացն (ՈՒՌ. 53)։ Իսկ Հայոց եւ Յունաց խռովութիւնները տեղի ունեցան նաեւ ի քաղաքն ի Կոստանդնուպոլիս եւ յամենայն աշխարհն Յունաց (ՈՒՌ. 52)։ Այս եղելութիւնները Վասիլ կայսեր մտադրութիւնը գրգռեցին, երբ յաղթանակով Կոստանդնուպոլիս դարձաւ Բուլղարաց պատերազմէն։ Նախ Յունաց իմաստունները հարցափորձեց, եւ Հայերուն դրութիւնն ալ իմանալու համար Սարգիս կաթողիկոսէն եւ Գագիկ թագաւորէն խնդրեց որ Յովսէփ Հնձացի եւ Յովհաննէս Կոզեռն վարդապետներն իրեն ղրկուին, բայց ասոնք միայն գրով պատասխանեցին եւ երթալ չուզեցին։ Իսկ երբ Վասիլ խնդիրը կրկնեց, Սամուէլ Կամրջաձորեցին յանձնառու եղաւ Կոստանդնուպոլիս երթալ։ Այնտեղ երկար վիճաբանութիւններ ունեցաւ Յոյն վարդապետներու հետ, անդստին սկիզբէն տոմարական հաշիւները կազմելով։ Յոյները չկարենալով ընդդիմաբանել, կ՚առաջարկէին Մուսի Կիպրոսցի, Եբրայեցի վարդապետը բերել իբրեւ գերագոյն որոշիչ. սակայն այն ալ յամօթ եւ սուտ արար զամենայն իմաստունք տանն Յունաց եւ գովէր զբանքն Սամուէլի Հայոց վարդապետին (ՈՒՌ. 55), որուն վրայ Վասիլ Յոյներէն զբազումս եհան ի պատուոյ եկեղեցւոյն, եւ զվարդապետն Հայոց մեծաւ պարգեւօք ետ դարձուց (ՈՒՌ. 56)։ Որչափ ալ Ուռհայեցին, եւ անկէ առնելով Գունդստապլը (ՍՄԲ. 44) մեծ ուրախութեամբ կը պատմեն այդ միջադէպը, սակայն արդիւնքին մէջ չի տեսնուիր որ Յոյներ թողած ըլլան զսուտ եւ զխաբեբայ գրոց տումարն Ռիոնի, կամ ընդունած զճշմարտագիր տումարն մեծին Անդրէասի, որուն Հայերը կը հետեւէին, այլ ծռազատիկներ շարունակեցին, եւ հետզհետէ 1102ին, 1197ին, եւ 1292ին նորանոր շփոթութեանց առիթներ ընծայեցին, մինչեւ որ 1824ին Հայերն եղան, որ իրենց դրութենէն հրաժարեցան, եւ ծռազատիկի խնդիրը միանգամ ընդ միշտ խափանեցաւ։ Հետեւապէս հնար չէ Կամրջաձորեցւոյն պատուիրակաւթեան տալ այն կարեւորութիւնը զոր Ուռհայեցին ուզած է ընծայել։ Չմոռանանք յիշել, որ Ուռհայեցին Հայոց թագաւորն ալ կը շփոթէ, ու Յովհաննէսի անունը կու տայ (ՈՒՌ. 54), որ 1007ի ծռազատիկէն 13 տարի ետքը հօրը յաջորդեց, եւ այն պատճառով մինք վերագոյնդ Գագիկի անունը դրինք, քանի որ Յովհաննէս՝ Սարգիսի հետ մէկտեղ իշխանութեան վրայ ալ չգտնուեցաւ։

« 803. Սիւնեաց Աթոռը   |   805. Յակոբ Թոնդրակեցի »
© Gratun.org