Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

805. Յակոբ Թոնդրակեցի

Սարգիսի հայրապետական գործունէութեան մէջ աւելի նշանաւոր է Թոնդրակեցւոց խնդիրը։ Անոնց սկզբնաւորութեան մասին խօսեցանք Յովհաննէս Դրասխանակերտացիին ժամանակ (§ 736), իսկ անկէ ետքը իրենց վրայ շատ խօսիլ տուած չէին։ Առանձնացեալ վիճակի մէջ լռիկ կ՚ապրէին Հայաստանի քանի մը անկիւնները, եւ մանաւանդ այն տեղերը որ Տաճկաց կամ Յունաց իշխանութեան ներքեւ կը մնային, ինչպէս էին Թոնդրակ Ապահունիք գաւառի մէջ, Կաշէ եւ Թուլայլ Մանանաղի գաւառի մէջ, եւ Խնունք Մարդաղի գաւառի մէջ, եւ գտնուած տեղերէն առնելով Թոնդրակեցի, Թուլայլեցի, Կաշեցի, Խնունցի, տարբեր անուններով կը ճանչցուէին, բայց կեդրոննին Թոնդրակն էր, ուր կը նստէր իրենց աղանդապետը, որ այս միջոցին էր Յեսու (§ 736)։ Թոնդրակեցւոց գործին զայրանալուն առիթ ընծայց Յակոբ Հարքայ եպիսկոպոսը, վասն զի մինչեւ այն ատեն բարձրաստիճան անձ մը չէր հետեւած այդ աղանդին, մինչ Յակոբ, եպիսկոպոսական իշխանութեամբը սկսաւ իր վիճակին մէջ այնպիսի կարգադրութիւններ ընել, որ Թոնդրակեցւոց սկզբունքներուն հետեւանքներն էին, թէպէտեւ ինքը ուղղափառ եկեղեցւոյ հետ իր համաձայնութիւնը ու յարաբերութիւնը խզել չուզեց։ Քրձազած պահեցող, բոկագնաց կերպարանով, այնպիսի ազդեցութիւն մը շահեցաւ ժողովուրդին եւ կղերին վրայ, որ թէեւ զհոգիս հանել հրամայէր, չէր ոք որ ընդդիմանայր (ԼԱՍ. 111)։ Անկէ ետքը սկսաւ ի նպատակ հաւատոյն մերոյ նետաձիգ լինել. քահանայից պատարագը արգիլել, եւ ոմանց միայն բացառաբար ներել ի տարւոջն երիս միայն մատուցանել պատարագս ԼԱՍ. 114), բարեպաշտական արարողութիւնները ծաղրել, մեղաւորներուն արձակումը զլանալ, հաւատալիքները թեթեւցնել, եւ արտաքին ձեւերով ներքին անառակութիւնները քօղարկել։ Յակոբի ընթացքը յոմանց ընկալեալ եղեւ եւ յոմանց ոչ, որով յերկուս բաժանեցան ժողովուրդք, եւ հարկ եղեւ Տարոնի մէջ հարց եւ հայրապետաց եւ քահանայից ժողով գումարել, եւ Յակոբի ընթացքը քննել։ Երկիցս ժողով եղեւ, Յակոբ ժողովին հրաւիրուեցաւ, բայց ի տան նստեալ, ի ձեռն պատգամաց ոռնէր ժողովոյն պատասխանի, կեղծաւոր յայտարարութիւններով ամբաստանութիւնները կը հերքէր, բայց աւելի քաղաքական պաշտպանութեամբ կը զօրանար, վասն զի իշխանք գաւառին, իբրեւ ամենեքեան, ի նորա կեղծաւորական կերպարանաց իբրեւ շղթայիւ կապեալ էին (ԼԱՍ. 115)։ Վերջապէս Յակոբի յարած կրօնաւորներէն մէկը, Եսայի Կարնեցի աբեղան, տեսեալ եւ տեղեկացեալ նորա մծղնայ կրօնիցն, եւ միտքին մէջ գայթակղելով, Սարգիս կաթողիկոսին մօտ եկաւ, ճշմարտութիւնը պարզեց, ամէն պարագաներ հաղորդեց, եւ հաստատութեան փաստերն ալ ներկայեց։ Սարգիս, որ սաստիկ կը նեղուէր Հարքայ խնդիրին ստացած ծանրութենէն, նախ քաղաքական բանիւք Յակոբը մօտը հրաւիրեց եւ խրատեց, բայց անոր իր ընթացքը շարունակելուն վրայ արդարութեան դատաստանը ձեռք առաւ, ի քահանայական կարգէն լուծեալ, եւ աղուէսադրոշմ կերպարանօք խարան յերեսս նոցա եդեալ, մունետիկի ձեռքով ալ յայտարարել տուաւ, որ ի սրբոյ Լուսաւորչին հաւատոյ սողոսկեալ յանօրէն Թոնդրակեցւոց՝ ի մարդադէմ գազանաց փարախն մտեալ միաբանի, դատ եւ իրաւունս զայս կրեսցէ (ԼԱՍ. 116)։ Բայց հակառակ այդ յայտարարութեան Յակոբ եպիսկոպոսէն զատ մէկու վրայ որեւէ խստութիւն գործածուած լինելու յիշատակութիւն չ՚ըներ պատմութիւնը, թէպէտեւ Թոնդրակեցւոց տեղն ալ աղանդաւորներն ալ յայտնի էին։ Սարգիս կաթողիկոս գոհացած է միայն եպիսկոպոսին վրայ թափելով այնպիսի խստութիւններ, որ միտք կը ձգեն Շահապիվանի ժողովին մէջ Մծղնէից դէմ դրուած կանոնները (§ 229)։ Արդէն Թոնդրակեցւոց աղանդն ալ Մծղնեայ կրօնք անունով յատկանշած է պատմիչը (ԼԱՍ. 116), եթէ ոչ ուղղակի յաջորդութեամբ, գոնէ սկզբունքներու նմանութեամբ իրարու համեմատելով։

« 804. Ծռազատիկի Խնդիրը   |   806. Բազմաղբիւրի Խաչը »
© Gratun.org