Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

807. Աղանդաւորաց Պատժուիլը

Այդ եղելութիւնները նորէն առիթ կ՚ընծայեն մեզի մտադրութիւն դարձնել հոգեւորական եւ կրօնական խնդիրները արտաքին պատիժներով զսպելու պարագային վրայ, որ կերպով մը կրնայ բաղդատուիլ Արեւմուտքի մէջ միջին դարերու ատեն զօրացած հաւատաքննական զեղծումներուն հետ։ Քանիցս յիշած ենք թէ Հայոց եկեղեցին սկզբունքով հեռու է բռնադատական միջոցներէ, բայց այն ալ կրցաւ երբեմն անցողակի կերպով նմանօրինակ միջոցներ գործածել, երբ աղանդաւորներուն գործերը հասարակ եղեռնագործութեանց եւ անարգարանալի բռնութեանց կերպարան կ՚առնէին, կամ թէ արտաքին ազդեցութիւններ իրենց միտքը կը նախապաշարէին։ Ինչ որ ներկայ պարագային մէջ Բազմաղբիւրի խաչին առթիւ Կաշեցիներու վրայ գործուեցաւ, մասամբ ժողովրդական յուզման հետեւանք էր, որ կանոն ու օրէնք չի լսեր, եւ մասամբ յունական օրէնքներու գործադրութիւն էր, վասն զի Մանանաղի յունական իշխանութեան ներքեւ էր, որ յօրէնս հրամայէ զվերջին պատուհաս կրել նոցա, եւ իրօք ալ կայսերական զօրավարք եւ պետք ի սուր սուսերի մատնեցին զնոսա, ինչպէս Մագիստրոս կը վկայէ (ՄԱԳ. 162), եւ ինչպէս իրօք ալ կատարուած է (§ 671)։ Իսկ աղուեսադրոշմի կիրառութիւնը Մագիստրոսէ ը յիշուի իբր պատիժ մը՝ զոր մեր քահանայապետք գործածած են (ՄԱԳ. 162), բայց հնար չէ իբր զուտ հայկական սկզբունք նկատել։ Վասն զի կանուխ Յոյներու կողմէ ալ գործածուած էր, եւ Սարգիսի հրամանով՝ միայն Յակոբ եպիսկոպոսի վրայ գործադրութիւնը յիշուած է։ Իսկ Սամուէլի վեց Կաշեցիներու վրայ ըրածը, աւելի յունական սովորութեանց պէտք է վերագրել։ Թոնդրակեցւոց աղանդը նորամուտ բան մը չէր Հայոց մէջ. եւ անդստին Ս. Սահակի օրէն (§ 207) Հայ աղանդաւորներու շարունակութիւն մը անընդհատ է պատմութեան մէջ, այնպէս որ արտաքին պատմիչներ նոյնիսկ Պաւղիկեաններուն ծագումը այդ Հայ աղանդաւորներու հետ կապեցին։ Անոնց գործունէութիւնը աւելի սաստկացաւ Օձնեցի, Ովայեցի եւ Դրասխանակերտացի Յովհաննէսներու եւ բոլոր Հայաստանեայց քահանայապետացն օրով, որոնք անիծեալ զնոսա զգուշացուցին զմերձենալ իսկ առ նոսա (ՄԱԳ. 154), բայց բռնական կարգադրութիւններ չըրին։ Սարգիս իննք ալ տարբեր ճամբէ չքալեց, եւ մէկ Յակոբի վրայ եղածը՝ վարչական ուղղութեան փոփոխութիւն չի հաստատեր։ Յակոբի համար կը պատմուի եւս, թէ Սարգիս հրամայեց զայն ի բանտի արգելուլ, բայց նա յաջողեցաւ ի գիշերի հատեալ զբանտն փախստական ըլլալ։ Անկէ ետքը Կոստանդնուպոլիս երթալով խնդրէ մկրտել ըստ նոցա կարգաց, բայց չընդունիր, նորէն Ապահունիք կու գայ եւ Թոնդրակի մէջ զանխլաբար կը մնայ, բայց աղանդաւորներն իսկ զինքն կը մերժեն վասն առաւել պղծութեանն (ԼԱՍ. 117)։ Այս կենցաղական պղծութեան պարագան կրնայ հիմ եղած ըլլալ Սարգիսի գործածած խստութեանց։ Յակոբ Թոնդրակէ ալ հեռանալով, Խլաթայ լեռներու կողմը կը բնակի ժամանակ մը, անկէ կ՚անցնի Մուհարկին, որ է Մուֆարզին կամ Նփրկերտ, թերեւս իսլամութեան դիմելով, վասն զի միեւնոյն ամիրային իշխանութեան ներքեւ կը գտնուէին Ապահունիք եւ Նփրկերտ (ԱՍՈ. 257), եւ վերջապէս այնտեղ մեռաւ իբրեւ գէշ, եւ թաղեցաւ իբրեւ գէշ (ԼԱՍ. 117)։ Վրվէռի վերջն ալ խեղճութեամբ եղաւ, վասնզի չարաչար ախտերու մատնուեցաւ, եւ նոյնիսկ զներգործութիւն աղբոյն վերադարձութեամբ վճարէր, եւ այնպէս տառապեցաւ մինչեւ յօր մահուան իւրոյ (ԼԱՍ. 125)։ Իսկ Թոնդրակեցւոց բորբոքումը առվայր մը հանդարտեցաւ, մինչեւ որ նորէն սկսան գլուխ վերցնել Պետրոս Գետադարձի օրով, եւ սաստիկ կերպով ճնշուեցան Գրիգոր Մագիստրոսի իշխանութեամբ։

« 806. Բազմաղբիւրի Խաչը   |   808. Դաւիթ Կիւրապաղատ »
© Gratun.org