Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Բ. Կատուկեցի

1172. Տաթեւ և Նորավանք

Սիւնեաց աթոռը ոչ միայն իր կարեւորութիւնը կորուսած էր, այլ եւ երկփեղկաց ու բաժնուած էր երկու աթոռներու, մէկը Տաթեւի եւ միւսը Նորավանքի մէջ։ Սիւնեաց Յովհաննէս եպիսկոպոսը տեսնելով որ Տաթեւի հին աթոռն աւերեալ էր եւ ապականեալ, եկաւ բնակիլ Նորավանք (ՕՐԲ. Բ. 96), եւ երբ վախճանեցաւ 1214-ին (ՕՐԲ. Բ. 95) իր յաջորդն Ստեփանոս Փախրըմսեհ, կամ Ֆախր-էլ-Մէսիհ, Նորավանքը իբրեւ եպիսկոպոսարան չտկեց ու հաստատեց։ Բայց երկու տարիէն վախճանեցաւ 1216-ին, եւ իրեն յաջորդեց Սարգիս որ առ կենօք նախորդին եպիսկոպոս եղած էր, եւ ինքն ալ բնակէր ի Նորավանս (ՕՐԲ. Բ97)։ Ասոր ժամանակ Յովհաննէս հօրեղբօրորդի տեառն Ստեփանոսի, ուզելով լինել աթոռակալ Սիւնեաց Աղթամարի կաթողիկոսէն ձեռնադրուելով եկաւ Տաթեւ նստաւ, եւ այն օրէն բաժանումը սկսաւ։ Իսկ Սարգիս երջանիկին ի հայրապետս, վասն ոչ սիրելոյ զհակառակութիւն եւ զձգտումն եկեղեցւոյ, չուզեց ընդդիմանալ, այլ իրեն պահեց Վայոցձոր եւ Ջահուկ եւ Նախաւան գաւառները, իբր սեպհական ժառանգութիւն Նորավանքի աթոռին (ՕՐԲ. Բ. 99), եւ մնացածը թողուց Յովհաննէսի, եւ Կոստանդին Բարձրբերդցի կաթողիկոսին ալ բաժանումը հաստատել տուաւ անխախտելի դաշամբ (ՕՐԲ. Բ. 100)։ Սարգիս այդ առթիւ անձամբ ալ գացած էր կաթողիկոսին, անկէ ալ Երուսաղէմ ուխտի անցած էր, վասնզի գրուած է թէ մարտիրոսացաւ յԵրուսաղէմ (ՕՐԲ. Բ. 97), թէպէտ պարագաները ծանօթ չեն պատմութենէն։ Այս բաժանումը կը շարունակէր մինչեւ Օրբելեանի ձեռնադրութեան ատենը, եւ երկու աթոռներու եպիսկոպոսներուն կենդանութեան՝ իրեն ձեռնադրուիլը, յայտնի կը ցուցնէ թէ Տարսայիճի միտքը Հայաստանի մէջ գերագոյն աթոռ մը հաստատել էր (§ 1164), մետրապոլիտ մեծ աթոռոյն Սիւնեաց ի վերայ այլոց եպիսկոպոսացն, որ կային աստ եւ անդ ոմանք Վայոցձոր, որ է Նորավանք, եւ ոմանք ի Տաթեւ (ՕՐԲ. Բ. 174)։ Միեւնոյն եղած էր կաթողիկոսին միտքն ալ, երբոր կը հաճէր Օրբելեանին համար կոչիլ պռօտօֆրօնդէս պատրիարքն Հայոց, այսինքն նախաթոռ լինել եւ գլուխ ամենայն եպիսկոպոսաց Հայոց (ՕՐԲ. Բ. 228)։ Աւելի բացայայտ խօսքերով, Հայաստանի վրայ կաթողիկոսական ներկայացուցիչ մը կը հաստատուէր, քանի որ Կիլիկիոյ աթոռին դժուար էր հեռաւոր վիճակներու վրայ անմիջական հսկողութիւն ընել։

« 1171. Ստեփանոսի Պատիւներ   |   1173. Ստեփանոսի Նեղութիւնք »
© Gratun.org