Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

813. Գրիգոր Նարեկացի

Առաջինը այս կարգին Գրիգոր Նարեկացին է, Խոսրով Անձեւացիի որդին (§ 757), Անանիա Նարեկացիի աշակերտը եւ եղբօր թոռը, եւ Յովհաննէս Նարեկացիի եղբայրը (§ 791)։ Գրիգորի ծնունդը մերձաւորաբար կը դրուի 400=951 տարին, որովհետեւ 426=977 թուականին արդէն քահանայ ձեռնադրուած, եւ գիտութեան ու իմաստութեան հռչակ հանած էր, որ Գուրգէն Արծրունի Անձեւացեաց թագաւորին խնդրանօք Երգ Երգոցի մեկնութիւնը գրելու կը ձեռնարկէր (ՆԱՐ. 367), եւ 25 տարեկանէ պակաս անձի մը հնար չէր այսպիսի փափուկ գրուած մը յանձնարարել։ Ասկէ իբր 5 տարի ետքը գրած է ապարանից Խաչին պատմութիւնն ու զոյգ ներբողեանները, Դաւիթ Մոկացի եպիսկոպոսին խնդրանօք (ՆԱՐ. 422), ինչպէս իր տեղը պատմեցինք (§ 793)։ Ճիշդ այս միջոցին, 984ին, կը գրէ Անեցին, թէ փայլէր իբրեւ զարեգակն իմաստութեամբ եւ առաքինութեամբ սուրբ այրն Աստուծոյ Գրիգոր Նարեկացին (ՍԱՄ. 103)։ Նարեկ աղօթագիրքին թուական նշանակուած է, 451=1002 տարին (ՆԱՐ. 268), իսկ միս գրուածներուն, Առաքելոց եւ Յակոբ Մծբնայի ներբողներուն, գանձերուն եւ տաղերուն ժամանակները որոշակի չեն նշանակուած, եւ հարկաւ առիթներու համաձայն զանազան ատեններ պատրաստուած են։ Իսկ ուղիղ հաւատոյ եւ մաքուր վարուց խրատին (ՆԱՐ. 483) հեղինակութեան ստուգութիւն ճշդելը մատենագրութեամբ զբաղողներուն կը թողունք։ Գրիգորի ամբողջ կեանքը անցած է Նարեկի վանքին մէջ, ուր Անանիայէ ետքը առաջնորդ էր իր իսկ եղբայրն Յովհաննէս, իսկ ինքն յետին վարժապետաց եւ կրտսեր բանասիրաց միայն կը կոչէ զինքն (ՆԱՐ. 422), որով Նարեկի մէջ աշակերտաց ուսուցիչ եւ գրական աշխատութիւններով զբաղող մը եղած ըլլալը կը յայտնուի։ Սքանչելի աղօթագիրքը, կամ ինչպէս ինքն կ՚անուանէ, դրութիւնքն յոգնաթաթախ բանից օգտակարաց, զոր պատրաստած է ի խնդրոյ հարցմանց հարց միանձանց եւ բազմաց անապատականաց, եթէ մէկ կողմէն իր քերթողական աւիւնին, գրական յաջողութեան եւ բարեպաշտ զգացմանց մեծութիւնը կը հաստատէ, միւս կողմէն կը ցուցնէ այն սրբութեան եւ կարողութեան համբաւը, զոր կը դայելէր Գրիգոր, Նարեկայ վանքին համեստ վանականը։ Մեր նպատակէն դուրս է Նարեկ գիրքին առաւելութիւնները վերլուծել, բայց իբրեւ պատմագիր բաւական կը սեպենք յիշել տալ, թէ ազգին մէջ գրեթէ Սուրբ Գիրքին համահաւասար պատիւ ընծայուած է այդ գիրքին, եւ սքանչելագործ յատուկ զօրութիւններ կը վերագրուին անոր մէն մի գլուխներուն։ Այդ աղօթագիրքն եղած է նաեւ մեծ փաստը, որ Գրիգորին առաքինազարդ կեանքը ցոլացնելով, անոր անունը տօնելի սուրբերու կարգը անցուցած է։ Բայց այդ կարգադրութեան ժամանակը որոշել չենք կրնար, միայն գիտենք որ մօտ 1300ին Ստեփանոս Գոյներիցանցի գրած տօնացոյցին մէջ՝ տակաւին Նարեկացիին անունը չկայ, թէպէտեւ անկէ շատ առաջ աստուածաշնորհ եւ յոգունց գերազանց հրեշտակն ի մարմնի կոչած էր զայն Լամբրոնացին (ՏՂԱ. 158), եւ Նարեկացիին Ամենակալ բարերար աղօթքը (ՆԱՐ. 86), ամբողջաբար յառաջ բերած էր պատարագի մեկնութեան մէջ (ԼԱՄ. 195)։ Նարեկացիին մահը կը գրուի յիսուն տարեկան եղած ատեն 452 տարւոյ մեհեկի 21ին (ՅԱՅ. 395), որ կը պատասխանէ 1003 Հոկտեմբեր 7ին, թէպէտ Յայսմաւուրքը հաստատուն տոմարով կը համեմատէ Փետրուար 27ին։ Մարմինը թաղուեցաւ նոյն իսկ Նարեկայ վանքին մէջ, որուն բուն անունը Ս. Սանդուխտ է, բայց անկէ ետքը Ս. Գրիգոր ալ սկսաւ կոչուիլ։

« 812. Սարգիսի Հրաժարիլը   |   814. Նարեկացիին Դաւանութիւնը »
© Gratun.org