Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

814. Նարեկացիին Դաւանութիւնը

Հռոմէադաւան ազգայիններն ալ Գրիգոր Նարեկացիի տօնը պահած ըլլալով, կը ջանան ոչ միայն յունադաւան քաղկեդոնիկ մը, այլեւ կատարեալ հռոմէադաւան մը ցուցնել Նարեկացին, որ Հռոմի գոյութեան յիշատակութիւն ալ չունի բոլոր իր գրուածներուն մէջ։ Լամբրոնացիին խօսքը առ առաւելն յունական քաղկեդոնիկ դաւանութեան մօտիկ կրնար ցուցնել Նարեկացին, մինչ ճիշդը խօսելով, բաժանումները վերցնելով եկեղեցիներու միութեան փափաքն եղած է՝ Նարեկացիին բուն զգացումը, որ նոյն ատեններ ուրիշ շատերու ալ փափաքն էր։ Մանաւանդ որ Հայ արքունական իշխանութեան տկարանալը, եւ պարսկական ու թաթարական բռնութեանց զօրանալը, բնական կերպով մը Հայերուն մի մասը յունական կայսրութեան կողմը կը մղէր։ Բայց երբ մէկ մասը այդ տեսութիւններով կ՚օրօրուէր, անդին միւս մասը ազգային եկեղեցւոյ նախանձախնդրութեամբ կասկածելի կը գտնէր այդ միաբանական ձգտումները, եւ Ծայթ անունով կ՚այպանէր այդ ձգտումները ունեցողները, եւ անհաւատալի չէ որ այդպէս կոչուած ըլլայ Նարեկացին ալ։ Զանազան պարագաներ յայտնի կը ցուցնեն թէ այդ տեսակ ձգտումներ աւելի հաճութեամբ կը փայփայուէին Վասպուրականի կողմերը, եւ այդ սահմանին մէջն էին Նարեկայ վանքն ալ, եւ Վասպուրականի մէջ ապրող Անձեւացի եւ Նարեկացի վարդապետներն ալ։ Ասոնց մասին Թոնդրակեցւոց համակրութեան կասկածներ ալ եղան, կասկածները տարածուեցան Գրիգորի վրայ ալ, որ Խոսրովի որդին էր (§ 757) եւ Անանիայի աշակերտը (§ 191), ուստի Գրիգոր ալ Անանիայի նման պարտաւորուեցաւ Թոնդրակեցիները նզովելու գիր մը գրել, սակս ազատութեան ի չար կարծեացն (ԹՂԹ. 495)։ Գիրը ուղղուած է առ Տէր հայր մը, որ գուցէ նոյնինքն Սարգիս կաթողիկոսն է, եւ կը զարմանայ, որ այդպիսի բաներ իրեն համար ըսուած են, իբր թէ Մուշեղ Թոնդրակեցիին համախոհ ըլլայ, եւ յայտարարութիւն մըն ալ կը գրէ (ԹՂԹ. 498-502), հետեւելով իր վարդապետին Անանիայի տուած օրինակին։ Հետեւաբար թոնդրականութեան եւ ոչ քաղկեդոնականութեան խնդիրին վրայ յարմար կ՚ըլլայ մեկել, ինչ որ Յայսմաւուրքը կը պատմէ, թէ ժողովեալ ի մի վայր եպիսկոպոսունք եւ իշխանք, ազատանօք եւ տանուտէրօք, յղեալ կոչեցին Գրիգոր Նարեկացին, առ ի դատել եւ յանդիմանել հրապարակաւ եւ աքսորել զնա պատուհասիւ որպէս զհերձուածող (ՅԱՅ. 394)։ Պատմութիւնն ալ անորոշ է, ոչ իշխաններն յայտնի են եւ ոչ եպիսկոպոսները, ոչ տեղը եւ ոչ ժամանակը, եւ ոչ նպատակը։ Բայց այչափը բաւական եղած է հռոմէադաւաններուն, Անիի մէջ հաստատել Նարեկացին դատող ատեանը, եւ Սարգիս կաթողիկոսն ընել Նարեկացին հալածողը (ՉԱՄ. Բ. 852)։ Կը պատմուի միանգամայն, թէ Նարեկացին տանելու եկող հրաւիրակները, Ուրբաթ օր մը կը հասնին Նարեկ, եւ Նարեկացին անոնց տապկած աղաւնի կը հանէ ուտելու, եւ երբ եկողներ Ուրբաթ ըլլալը կը յիշեցնեն, Նարեկացին տապկած աղաւնիներուն կը հրամայէ մեկնիլ, որոնք յանկարծ կը կենդանանան, կը փետրաւորուին, կը թեւաւորուին, եւ թռչելով կը մեկնին (ՅԱՅ. 394)։ Ամբաստանութեան չափ անիմաստ է հրաշքն ալ, որ կ՚ենթադրէ Նարեկացիին վրայ յետսամիտ ցուցամոլութիւն մը, պահոց օրով ուտիք կերակուր հանելու, որ հրաշագործութեան առիթ պատրաստէ, մինչ ճգնազգեաց կրօնաւորը բոլոր կեանքին մէջ թերեւս տապկած աղաւնիներ չէր ճաշակած։ Իսկ հրաշքին տրուած իմաստը, որ Նարեկացիին արդարացումէն զատ, իբր քաղկեդոնականութեան հաստատութիւն յառաջ կը բերուի, մեր կարծիքով աւելի ծիծաղելի կը դարձնէ պաշտպանուած ուղղութիւնը։ Քանի որ աղօթամատոյց գիրքին վերջանալէն միայն տարի մը ետքը եղած է Գրիգորին մահը, եթէ որեւէ կսակածանքի կամ հալածանքի ենթարկուած ըլլար, հարկաւ ակնարկ մը ըրած կ՚ըլլայ ինքնագիր յիշատակարանին մէջ, ուր մինչեւ իսկ կը յիշէ Վասիլ կայսե ի կայս եւ ի կոյս կողմանց հիւսիսոյ գալը, որ է Տայոց երկրին գրաւումին համար ըրած արշաւանքը, նպատակ ունենալով սեպհականել յաւելեալ բաժինս աշխարհոց ի ծոց իւր (ՆԱՐ. 268)։ Նարեկացիին լեզուին վրայ յունասէր բարեկամութեան միտում կը տեսնուի, իրաւ, բայց նշանախեց մը չկայ, որ անոնց դաւանութեան կամ եկեղեցւոյն հաւանութիւն ցուցնէ։ Հետազօտութիւն ընողներ այս միտքով բոլոր անոր գրածներն ալ պրպտած եւ բան մը գտած չեն, հետեւաբար ոչ մի կերպով կ՚արդարանայ Նարեկացին յունադաւան մը, եւս առաւել հռոմէադաւան մը ընողներուն կարծիքը։ Չմոռնանք յիշել որ Լամբրոնացիին ակնարկները՝ Օձնեցիին, Եզրին, Վահանին եւ Նարեկացիին վրայ (ՏՂԱ. 158), առ մեծ եկեղեցին Հոռոմոց, եւ ոչ Լատիններու հետ համաձայնութեան վրայ զրուցուած են, մինչ Յոյներ Լատիններէ զատուած էին, եւ ըսուածներն ալ հարեւանցի ակնարկներ են, առանց պատմական փաստի, իր խօսքերուն հռետորական ոյժ մը տոած ըլլալու համար։

« 813. Գրիգոր Նարեկացի   |   815. Ստեփանոս Ասողիկ »
© Gratun.org