Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Սարգիս Ա. Սեւանցի

817. Նիկոն Պոնտացի

Երբ ներքին աղբիւրներ Հայոց եկեղեցւոյն ուղղափառութեան գովեստները կը խօսին, Յոյներ իրենց կողմէն Հայ եկեղեցին անարգելու եւ անոր դէմ մաքառելու առիթը չեն կորսնցներ։ Քաղկեդոնական խնդիրին շուրջը յուզուած վէջեր երբեք դադարած չէին, բայց այդ միջոցին անոնց նոր զարկ մը կու տայ Նիկոն Պոնտացի, մականուանեալՄիտանոյիդէս, որուն անունով կը գտնուի յունարէն գրուած մը՝ Ընդդէմ ամպարիշտ կրօնից Հայոց (ՍԵՎ. Դ. 92)։ Նիկոն հայազգի կ՚ըսուի սերնդեամբ, եւ Պոնտացի ծննդեամբ, Պափղագոնիոյ Ոսկեքար վանքին աշակերտած 12 տարի, եւ անկէ ետքը Հայաստան գացած յունական դաւանութիւնը քարոզելու (ՍԵՎ. Դ. 90), ուր զերծեաց զազգն Հայոց ի բազում մոլորութեանց զոր ունէին (ԿԱԼ. 213)։ Հայաստանէ զատ Կրետէի եւ Յունաստանի մէջ ալ ապաշխարութիւն քարոզած կ՚ըսուի, այնպէս որ Յոյն եւ Լատին եկեղեցիներու մէջ տօնելի սուրբ ընդունուած է, եւ Նոյեմբեր 26ին յիշատակը կը կատարուի։ Նիկոնի յառաջ բերած Հայոց կարծեցեալ մոլորութիւնները, Յոյները Հայերէն զատող սովորական կէտերն են (ՍԵՎ. Դ. 91), այսինքն երկու բնութիւն եւ երկու կամք չընդունելնին, որ խաչեցար յաւելուածը, Հոգւոյն Սրբոյ բղխման կէտը, զորս իբրեւ եւտիքականութիւն, աստուածաչարչարութիւն եւ հոգեմարտութիւն կ՚ուզէ ցուցնել ծամածուռ մեկնութիւններով։ Նոյնպէս են խաչի օծումը, օծումի նշան բեւեռ զարնելը, պատկերներ չշատցնելը, Աստուածյայտնութեան տօնին օրը, բաղարջ հացը, անապակ բաժակը, մատաղի օրհնութիւնը, որոնք բոլոր հին ծէսեր են, եւ պարապ տեղ կ՚աշխատի իբր հին օրէնքի զոհ ցուցնել մատաղը, կամ պատկերամարտութիւնը կարծել տալ իկոններով եկեղեցիին չխճողելը։ Ղուկասի աւետարանէն արեան քրտինքի տունը, եւ Յովհաննէսի աւետարանէն շնացեալ կնոջ պատմութիւնը, Հայերը չեն վերցուցած, այլ հնագոյն յոյն օրինակներու հետեւած են։ Կեսարիայէ ձեռնադրութիւն շառնելը Հայոց եկեղեցւոյն ինքնագլուխ լինելուն պատմական փաստն է։ Իսկ բոլորովին նոր լսուած բան է, թէ Հայերը մեծ պահքին մսեղէն եւ կթեղէն կը գործածեն, մինչ ամենախիստ էր Հայոց մէջ պահեցողութեան կանոնը։ Չամչեան ինքն ալ Նիկոնի չափազանցութիւններէն գայթակղած, ոչ Հայ ըլլալը եւ ոչ Հայաստան քարոզած ըլլալը կ՚ուզէ ընդունիլ (ՉԱՄ. Բ. 1025)։ հիմնուելով նախնական պատմիչին վկայութեան, զոր մենք չենք տեսած, եւ Ասողիկի լռութեան, որ հիմնական փաստ մը չէ։ Որովհետեւ պէտք չէ բնաւ ենթադրել, թէ Նիկոն Հայ թագաւորութեանց երկիրները մտած ըլլայ։ Հայաստանէ բաւական մաս մը Յունաց իշխանութեան ներքեւն էր, ուր միշտ Յունաց կողմէն բռնական քարոզութիւններ կը կատարուէին, եւ Սեբաստիոյ ու Մելիտինոյ մոլեռանդ մետրապոլիտները հարկաւ մէկէ աւելի Նիկոններ ունեցած են իրենց ձեռքին տակ (§ 782)։ Այսպիսիններուն գործը ոչ թէ Հայ եկեղեցւոյ դաւանութիւնը փոխելն եղած է, այլ խումբ մը Հայ-Հոռոմներ շինելով, կարծել թէ զազգն Հայոց ի բազում մոլորութեանց ազատած են։ Իսկ այս միջոցին յայտնի է թէ, կէս բռնութեամբ եւ կէս հրապուրանօք բաւական Հայ-Հոռոմներ եղած են, գլխաւորապէս Արեւելքէն եկող յարձակումներուն դէմ Արեւմուտքէն հովանաւորութիւն գտնելու ակնկալութեամբ։

« 816. Ուրիշ Հեղինակներ   |   818. Երեք Ճգնաւորներ »
© Gratun.org