Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Բ. Կատուկեցի

1173. Ստեփանոսի Նեղութիւնք

Տարսայիճ իր միտքը ամէնուն ընդունելի ընել տուած էր, եւ Ստեփանոս միաբան թղթովք ճամբայ ելած էր (ՕՐԲ. Բ. 174)։ Բայց մինչեւ որ դառնար միտքերը շփոթած էին, եւ իր գալէն յետ սակաւուց, խանդացեալ եպիսկոպոսացն որ ի Տաթեւ, գնացին առ այլազգիսն եւ բազում ոճիրս սերմանեցին (ՕՐԲ. Բ. 175)։ Նախանձին անբաժան ընկերն եղող դաւաճանութիւնն էր, որ նորէն մէջտեղ կելլեր, քաղաքական տեսակէտներ վերագրելով Ստեփանոսի տրուած պատիւին, կուզէին զայն կասկածելի ընել Թաթար պետութեան եւ Արզուն խանին աչքին։ Բայց մեծ էին Տարսայիճի ազդեցութիւնը եւ Ստեփանոսի ճարտարութիւնը։ Նոր մետրապոլիտը անձամբ գնաց Արզունի մօտ, ներկայացուց զնամակ կաթողիկոսին, զոր Արղուն ետ թարգմանել եւ ընթեռնուլ առաջի իւր (ՕՐԲ. Բ. 230)։ Ստեփանոս նոյն առթիւ ծանոյց զամենայն որպիսութիւնն։ Արղուն հաւանեցաւ տրուած բացատրութեանց, յարգեց ալ Տարսայիճի ազդեցութիւնը, յոյժ հաճեցաւ Ստեփանոսի պաշտօնին, հրամայեաց գրել նմա ըստ իւրեանց օրինին եառլէխ, եւ հաստատեաց զամենայն եկեղեցիս եւ զաշխարհն եւ զեպիսկոպոսունսն ի տէր Ստեփանոս, եւ ետ նմա այր ի դրանէ եւ փայիգայ, եւ այնպէս յուղարկեցաւ յաթոռ իւրոյ (ՕՐԲ. Բ. 176)։ Օրբելեան կը յիշէ եւս թէ ինքն այս առթիւ Արղունի ներկայացուց զսիգելն, որ է կնիք, հայրենեաց մարմնաւոր ժառանգութեան զոր ետ հայրն իր, որ իրեն իբրեւ իշխանորդւոյ հանեալ էր բաժին ժառանգութեան՝ Տաթեւ, Նորավանք, Ցաղացքար եւ Արատես վանքերը, որով ոչ թէ լոկ իբր մետրապոլիտ, այլ եւ իբր տէր՝ իշխանութիւն կունենար Տաթեւի եւ Նորավանքի աթոռներուն վրայ, եւ կրկին իշխանութեամբ հոգեւոր եւ մարմնաւոր իշխող կը լինէր Սիւնեաց եպիսկոպոսարաններուն (ՕՐԲ. Բ. 230)։ Իբր հետաքրքրական պարագայ յիշենք, թէ Արղունի մօտ եղած ատեն, Օրբելեան հրաւիրեցաւ Քաղդէացւոց նեստորական կաթողիկոսին եւ անոր երկոտասան եպիսկոպոսներուն հետ օրհնել զեկեղեցին ի դրանն արքունի զոր առաքեալ էր մեծ պապն Հռոմայ (ՕՐԲ. Բ. 230)։ Թաթարներ արեւմուտք յարձակած ատեննին, լոկ հեթանոսական կրօնք մը ունէին, բայց քրիստոնէութեան եւ իսլամութեան հետ շփուելով անորոշ միջոց մը անցուցին, եւ իրենց պետերէն մէկը այս, եւ միւսը այն կրօնքին պատիւ եւ մերձաւորութիւն կը ցուցնէր։ Ապաղա մինչեւ իսկ Լուգդունի ժողովին պատգամաւոր էր ղրկած (§ 1158), Ահմէտ ընդհակառակն քրիստոնէութեան հալածիչ մըն էր եղած (§ 1102), իսկ Արղուն նորէն քրիստոնէից բարեկամ էր դարձած, որպէսզի անոնց օգնութեամբ Եգիպտացիները նուաճէ։ Քրիստոնէայք ալ կը. յուսային առիթէն օգտուելով Թաթարները քրիստոէութեան դարձնել, եւ պապեր քանիցս քարոյիչ եկեղեցականներ էին ղրկած անոնց մէջ (ՕՐԲ. Բ. 368)։ Բայց Լատիններէն աւելի նեստորականներ յաջողած էին իրենց քարոզութիւններով. քանի որ աւելի մօտ էին Թաթարներուն, եւ դիւրութիւններ ունէին ժողովուրդը շահելու, մինչեւ Լատիններուն յարաբերութիւնները լոկ քաղաքական կարպարան ունէին։ Բաւական նշանակելի է, որ հռոմէադաւան եպիսկոպոս մը եւ նեստորական կաթողիկոս մը կը նուիրագործէին։ Օրհնութիւնը կատարեցին ի միասին մեծաւ հանդիսիւ, եւ Արղունէ պատուուեցան յատուկ նուէրներով, որ իւրաքանչիւրին զգեցուցանէր իւրով ձեռամբն զգեստն հայրապետական, զոր ինքն էր սահմանեալ, միւս կողմէն ալ առեալ ի ձեռն զժամհարն շրջեր ի մէր բանակին, եւ հարկանէր, եւ օրհնէր զամենայնն (ՕՐԲ. Բ. 230)։

« 1172. Տաթեւ և Նորավանք   |   1174. Ստեփանոսի Յաջողութիւնք »
© Gratun.org