Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

819. Ընտրութիւն և Նախընթաց

Պետրոս եղաւ այն անձը, որուն վրայ Սարգիս կոթողիկոս եւ Գագիկ թագաւոր իրանց մտադրութիւնը հաստատեցին, հայրապետական աթոռին արժանաւոր յաջորդ մը տալու համար։ Ժողովրդական ընտրութեան յիշատակութիւն կը պակսի, բայց առանց եպիսկոպոսական ժողովին համաձայնութեան չէրին կրնար լրանալ, ոչ կոթողիկոսի մը քաշուիլը, եւ ոչ կաթողիկոսի մը օծուիլը, հետեւապէս ժողովական գործակցութիւնը անհրաժեշտաբար տեղի ունեցած կ՛ըլլայ։ Պետրոսի նախընթացը պատմուած չէ, ծննդավայրն ալ նշանակուած չէ, եւ ծագումէ առնուած մակդիր անուն ալ ունեցած չէ։ Բայց ընդհանրապէս ընդունուած է իբրեւ Խաչիկ Արշարունիի եղբայրը, եւ իբր Անանիա Մոկացիի քեռորդի, թէպէտեւ հիներէն ամէնը այդ ազգակցութիւնը չեն յիշեր։ Միւս կողմէ Խաչիկի ընտրութիւնը 973ին, եւ Պետրոսի ընտրութիւնը 1019ինդնելով, եւ երկուքն ալ հասուն տարիքի մէջ ընտրուած գիտնալով, մօտ յիսուն տարիներու տարբերութիւն պէտք կ՛ըլլայ ընդունիլ երկու եղբայրներու մէջ, որ սովորական եւ դիւրաւ ընդունելի չէ, եւ աւելի հաւանական կ՛ըլլար ըսել, թէ Պետրոս Խաչիկի եղբօրորդին էր։ Ամէն առթի մէջ կաթողիկոսներու եւ կաթողիկոսարանի մերձաւոր մըն էր, որ կարող անձերու հովանաւորութեան ներքեւ կանոնաւոր ուսում ստացաւ, եւ գիտնական ու զարգացուն անձ մը եղաւ։ Գրիգոր Մագիստրոս, որ Պետրոսի հետ սերտ յարաբերութեան եւ սրտակից բարեկամութեան մէջ գտնուեցաւ, առատօրէն կը շռայլէ անոր գովեստի բացատրութիւններ, որոնցմէ եթէ մէկ մասը իբր աստիճանին պատուադիր ձեւակերպութիւններ, եւ մէկ մասն ալ իբր յունասէր գործակցութեան հետեւանք նկատենք, տակաւին Պետրոսի զարգացուն ուսումնասիրութեան իսկական փաստեր են այն ակնարկները, զորս Մագիստրոս իր թուղթերու մէջ կ՛ընէ Պետրոսինգրած ատեն, եւ հելլենական քերթողներու եւ իմաստասէրներու եւ սուրբ հայրերու գրուածները անոր ծանօթ եւ ընտանի եղած կ՛ենթագրէ։ Ըստ այսմ է ընդունիլ, թէ Պետրոս կանոնաւոր կրթութիւն ստացած էր յունական շրջանակներու մէջ, յաճախած էր Յունաց լաւագոյն ուսումնարանները, եւ կաթողիկոսարանի մէջ ալ մասնակցած էր եկեղեցական եւ ազգ. գործերու։ Սխալած չենք ըլլար ըսելով, թէ Սարգիսի ծերացեալ եւ տկարացեալ տարիքին մէջ` անոր օգնական եւ աջբազուկն էր, եւ այս կերպով արժանի դատուեցաւ հայրաթպետական աթոռ բարձրանալու։ Պետրոսը Արշարունի պիտի չկարենանք ըսել, զի Խաչիկի մակդիր անունը իր եպիսկոպոսական վիճակէն առնուած է, եւ ոչ իր սերունդէն կամ ծննավայրէն, որ յիշուած չըլլալուն, սովորութիւնը ընդունեց Գետադարձ մականունը, թէպէտեւ ոչ հիները այդպիսի մակդիր անուն մը յիշած են (ԳԵՏ. 13), եւ ոչ գետադարձութեան պատմութիւնը հիմնական ստուգութիւն մը ունի, ինչպէս իր կարգին պիտի բացատրենք։ Նախորդին կենդանութեան ատեն կաթողիկոսական օծում ստանալն ալ տարբեր էր օգնականի կամ աթոռակից ձեւէն, որ յետոյ նոյն ինքն Պետրոսի օրով սկսաւ, եւ հետզհետէ տարածուեցաւ եւ ըանդարձակուեցաւ։ Որովհետեւ Սարգիս ոչ թէ աթոռակից կամ լիազօր օգնական մը նշանակեց, այլ ինքն պաշտօնապէս քաշուեցաւ, եւ տեղը յաջորդ նշանակեց։ Այսուհանդերձ Սարգիսի ըրածը առաջին օրինակ մը նկատուեցաւ, կաթողիկոսին կենդանութեան անոր քով ուրիշ օծեալ կաթողիկոս մըն ալ ունենալու սովորութեան։

« 818. Երեք Ճգնաւորներ   |   820. Գագիկի Յաջորդը »
© Gratun.org