Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

820. Գագիկի Յաջորդը

Հազիւ թէ Պետրոս գործի գլուխ անցաւ, երկրին խաղաղական վիճակն ալ խանգարուեցաւ` Գագիկ թագաւորի մեռնելովը։ Գագիկ իր խոհականութեամբ եւ աշխարհավար կարողութեամբ այնպիսի բարձր եւ ազգեցիկ դիրք մը ստացած էր, որ ամէն կողմ իր ձայնը կը տիրէր, եւ ամէնքն ալ անոր կ՛անսային, եւ շփոթութիւններ եւ խլրտումներ ինքնին կը լռէին։ Գագիկ թագաւորած էր 990ին (§ 776) եւ Անեցին 29 տարի կուտայանոր իշխանութեան (ՍԱՄ. 104), եւ Լաստիվերտցին ալ կը վկայէ, թէ Գագիկ յերկար ժամանակաւ վարեալ զթագաւորութիւն, եւ բարի յիշատակաց արժանի լեալ` ի խորին ծերութեան լուծանէ զկեանս իւր (ԼԱՍ. 13) որով չեն կրնար արդարանալ իբր անոր մահուան թուական ցուցուած, Հայոց 444 (ՎԱՐ. 92), կամ 420 (ՈՒՌ. 8) տարիները, եւ պէտք է պահել սովոարբար ընդունուած 1020 թուականը, որ է ըսել Պետրոսի կաթողիկոսութենէն գրեթէ տարին չլրացած։ Գագիկի ժառանգութիւնը օրինական կարգով կ՛իյնար իր երէց որդւոյն, որ էր Սմբատ, զոր Յովհաննէս կոչէին (ԼԱՍ. 13), կրկին անուաններու նոր սովորութեան համեմատ։ Բայց Սմբատ մամնով հասրտի եւ յոյժ թանձր էր (ԼԱՍ. 13) եւ տարտամ եւ հեղգ, եւ թուլամորթ եւ անկիրթ ի պատերազմունս, թէպէտեւ միւս կողմէն աւագ էր եւ այր իմաստուն (ՍՄԲ. 26), մինչեւ իսկ իմաստութեամբ ասեն առաւել գոլ քան զյագունս (ԼԱՍ. 13)։ Ընդհակառակն Գագիկի կրտսեր որդին Աշոտ, բարեկարգ առնելով զդիրս մարմնոյ, եւ քաջասիրտ եւ պատերազմասէր գոլով (ԼԱՍ. 13), այր քաջ էր, անպարտելի եւ յաղթող ի պատերազմունս (ՈՒՌ. 26), որով կրցաւ իրեն համակիրներ ալ կազմել, եւ եղբայրը հեռացնելով ինքն թագաւորելու աշխատիլ, ու բաւական չսեպեց որ ըստ ընկալեալ սովորութիւն իրեն յատուկ գաւառ մը տրուի ազատօրէն կառավարելու։ Վարդան` Գագիկի երրորդ զաւակ մըն ալ կը նշանակէ Աբաս անունով, ինչ որ իրմէ առաջուաներ չեն յիշեր, բայց որովհետեւ քիչ ետքը Աբասը իբր Կարսի թագաւոր կը ցուցնէ (ՎԱՐ. 92), յայտնի կը տեսնուի, որ նոյն ինքն Կարսի Աբաս թագաւորն է, որ սխալմամբ իբրեւ Գագիկի որդի նշանակուած է։ Կարսի թագաւոր Աբաս Մուշեղեան երբեք իր իշխանութենէն չհեռացաւ, եւ Աբաս Գագիկեան մը տեղը չանցաւ, այլ 45 տարի թագաւորելէ ետքը 1029ին իրեն յաջորդ թողուց իր որդին Գագիկ Աբասեանը։ Բագրատունի Գագիկի յաջորդութեան դառնալով, Սմբատ Յովհաննէս երիցութեան իրաւամբ իր հօրը տեղը անցաւ իբրեւ Անիի կամ Հայոց թագաւոր, եւ իբրեւ բոլոր Հայ թագաւորներու նախաթոռ կամ Շահնշահ, եւ ոչ թէ բռնակալեաց (ՍՄԲ. 26)։ Սակայն Աշոտ իր դիտումէն ետ չկեցաւ, եւ ամէն միջոցներ գործածեց իր խորհուրդը առջեւ տանելու համար։ Վասպուրականէն օգնութիւն գտնելու համար` Վան գնաց Սենեքերիմին մօտ (ՍՄԲ. 27), եւ ոչ թէ Անձեւացեաց Գուրգէնին (ՈՒՌ. 9), որ արդէն մեռած էր (§ 800)։ Անկէ անցաւ Պաղտատի խալիֆային, որ Քատէր-Պիլլահն էր (§ 801), ուսկից միայն դրամական նպաստ մը ձեռք ձգեց (ՍԱՄ. 106)։ Դառնալու ատեն Վարագայ Ս. Նշանին ուխտ ըրաւ, եւ ակամբք եւ մարգարտօք զարդարուած ոսկիէ պահարան մըն ալ նուիրեց անոր (ՈՒՌ. 9)։ Օգնական զինուորներ ալ առաւ Սենեքերիմէ, եւ եղբօրը վրան եկաւ, եւ շրջէր զօրօք եւ աւար հարկանէր զբազում տեղիս, եւ զքաղաքն Անի (ՍՄԲ. 27)։

« 819. Ընտրութիւն և Նախընթաց   |   821. Աշոտի Շարժումը »
© Gratun.org