Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

822. Աշոտի Նոր Ճիգերը

Երկու եղբայրներուն մէջ կնքուած հաշտութիւնը ինչ ինչ միջադէպներ ալ ունեցաւ տակաւին, մինչեւ որ Աշոտ, գլխաւոր թագաւորութիւնը ձեռք ձգելէ յուսահատ, յանձնառու եղաւ հանդարտութեամբ իր մասը կառավարել, եւ եղբօրը մահուան սպասել շահնշահութիւն ձեռք ձգելու համար։ Աշոտի իշխաններէն մէկը, հարկաւ անոր դրդումով, դատախազ կանգնեցաւ Սմբատի դէմ, Ափխազաց Գէորգին առջեւ, որ գլխաւոր դերը ունեցած էր հաշտարար գումարումին մէջ։ Աշոտի կողմնակից իշխանը կը բողոքէր թէ Շատիկ իմ բնական տեղն է, զոր անիրաւաբար տարաւ յինէն Սմբատ։ Իսկութիւնը ինչ էր, մեզի յայտնի չէ, բայց Գէորգ, այդ բանը իբր Սմբատէ գործուած անիրաւութիւն նկատելով, ետեւէն գունդ հանեց. իսկ Սմբատ որովհետեւ վասն ծանրութիւն մարմնոյն ոչ կարաց նստիլ յերիվարն, գերի կ՛իյնար եւ Գէորգի կը տարուէր։ Ափխազներու գունդերը Անի մտնելով կաթողիկէն եւ կաթողիկոսարանն իսկ կապուտ կողոպուտ կ՛ընէին, օծեալ խաչերն ալ անարգելով, որոնց վրայէն օծումի նշանակ եղող բեւեռներն ալ վերցնելով կ՛ըսէին, տանիմք եւ ձիոցն լուսին առնեմք։ Պատմիչը քիչ ետքը Ափխազներուն պարտութիւնը այդ սրբապղծութեան պատիժ կը մեկնէ։ Իսկ Սմբատ իր ազատութիւնը ստացաւ, երեք բերդեր իբր փրկանք վճարելով, եւ Անի դարձաւ, որով Աշոտ բան մը չօգտուեցաւ կարգադրուած դարձուածքէն (ԼԱՍ. 14)։ Այս անգամ ալ կը մտածէ նենգութեամբ Սմբատը մեռցնել։ Թալինի մէջ հիւան կը ձեւանայ, եւ անկողինին մօտ որոգայթ փորել տալով, Սմբատը տեսութեան կը հրաւիրէ, որ կը գայ եւ շիտակ որոգայթին մէջ կ՛իյնայ, եւ ձերբակալուելով Ապիրատ Հասանեան Պահլաւունի իշխանին կը յանձնուի որ սպաննէ։ Ապիրատ կը վարանի յանձնառութիւնը կատարել. Զիա՞րդ ձգեցից զձեռն իմ յօծեալ Տեառն, եւ խելագար մի եդից ի տեղւոջ սորա, եւ այս մտածումով Սմբատը առեալ տանի յաթոռ իւր յԱնի (ՎԱՐ. 97)։ Այս խորհուրդն ալ չի յաջողիր Աշոտի։ Իսկ Ապիրատ, սկիզբէն Սմբատի հակառակ, այս գործով Աշոտէ ալ կասկածոտ, Դուինի իշխեցող Ապուսահլ (ՍՄԲ. 28) կամ Ապուսուար (ՈՒՌ. 12) ամիրային կ՛ապաւինի իր գունդով, եւ պաշտպանութիւն ու պատիւ ալ կը գտնէ։ քսու անձեր կը սկսին Ապիրատը կասկածոտ ցուցնել, ու ամիրային սիրտը կը փոխուի, եւ գաղտ ի յայլ զօրացն ի զրոյց ինչ սիրոյ կոչեաց զԱպիրատն, եւ ծածուկ կորոյս զայնպիսի այրն քաջ եւ հզօր, եւ անուանի ի մէջ ամենայն աշխարհին Հայոց (ՈՒՌ. 12)։ Ապիրատի զօրավարներէն Սարի իշխան, Ապիրատին կինն ու զաւակներն ու հեծելագունդը Սմբատին կը դարձնէ, որ զիրենք հօրենական իշխանութեան մէջ կը հաստատէ, եւ Ապիրատի ցեղը կը շարունակէ իր Ապլջահապ եւ Վասակ որդիներով (ՈՒՌ. 13)։ Այդ Վասակն է որ յետոյ Մագիստրոսին փեսայացաւ։ Աշոտի դառնալով, իր յեղյեղուկ ընթացքը կ՛երեւի թէ իրեններուն ալ հաճելի չ՛ըլլար, որ ինքզինքը լքեալ կը զգայ, թողեալ գաշխարհն երթեալ հասանէ ի դուռն Հոռոմոց, եւ անոնց կողմէն օգնութիւն գտնելով գայ անցանէ յաշխարհն իւր (ԼԱՍ. 14)։ Չենք կարծեր որ Աշոտ մինչեւ Կոստանդնուպոլիս գացած ըլլայ կայսեր ներկայանալու համար (ՉԱՄ. Բ. 900), որովհետեւ այդ միջորներուն Վասիլ արեւելք եկած էր (ԼԱՍ. 15), եւ Աշոտի պէտք էր միայն հակայունական կասկածը վրայէն հեռացնել, որպէսզի Վասիլի հակառակութեան առարկայ չըլլայ, եւ խաղաղաբար իր բաժինին տիրէ։ Այսպէս ալ ըրաւ անկէ ետքը, եւ նոյնիսկ Անի քաղաքը ոտք դնելէ զգուշացաւ զամենայն աւուրս կենաց իւրոց (ՍՄԲ. 28)։ Լաստիվերտցին, որ չէ կրցած երբեք Սմբատի համակիր ըլլալ, գովութեամբ կը փակէ Աշոտի յիշատակութիւնը, թէ յաջողեալ նմա յԱստուծոյ, տիրէ բազում գաւառաց եւ բերդից, եւ զօրանայ քան զամենեսին որ յառաջ քան զնա էին (ԼԱՍ. 15)։ Բայց պատմութիւնը նոր արդիւնք մը չի պատմեր Աշոտ Գագիկեանի վրայ։ Այդ եղելութեանց մէջ Պետրոսի դերը եղած է հաշտարար ընըացք մը, միշտ յունական քաղաքականութեան ուղղութեամբ, որուն վերջ ի վերջոյ Աշոտ ալ պարտաւորուեցաւ համակերպիլ։

« 821. Աշոտի Շարժումը   |   823. Վասակ Պահլաւունի »
© Gratun.org