Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

823. Վասակ Պահլաւունի

Նոր տեսարան մը կը բացուի այս, պահուս Արեւելքի գործերուն մէջ, եւ նոր զօրաւոր տիրապետող ցեղ մը կ՛երեւի մէջտեղ, որ վերիվայր կը դարձնէ Արեւելքի կացութիւնը։ Ապպասեանց իշխանութիւնը դէպի իր անկումը կը դիմէր, եւ այդ պատճառով իր իշխանութեան երկիրները ազատ եւ աղիկամի բռնաւոր պետութիւններ կը կազմէին, եւ այս կացութենէն կ՛օգտուէին Հայաստանի եւ շրջակայից մէջ ստեղծուած մանր մունր Հայ թագաւորութիւնները։ Ամիրապետներ` իրենց կեդրոնին մէջ, նոյնիսկ իրենց պաշտօնեաներուն ձեռքը խաղալիք եղած, պիտականուն վեհապետներ էին, որոնցմէ վերջին անգամ յիշեցինք Քատէր-Պիլահը (§ 801), որ 41 տարի ալ այդ անունը կրեց մինչեւ 1031, եւ իրեն յաջորդեց Քահըմ-Պիամրալլահ, որ իր կարգին 44 տարի եւս նոյն դիրքը շարունակեց, մինչեւ 1075 (ՎԵՐ. 463)։ Այդ միջոցին էր որ ահագին փոթորիկ մը կը սպառնար Արեւելքէն, ամէն բան տակնուվրայ ընելու սահմանուած։ Թաթար կամ Թիւրքմէն կամ Թուրք ազգաբնակութենէ ճիւղ մը, Սելճուք անուն գլխաւորի մը առաջնորդութեամբ, շրջակայ ցեղերը յաղթելով, եւ հետզհետէ յառաջելով եկած եւ հաստատուած էր Պարսկաստանի մէջ Խազէվէնտեաններու իշխանութիւնը ջնջելով. եւ աւելի առաջ անցնելով` բոլոր Ասիոյ առաջակողման երկիրները գրաւելու ծարաւով։ Սելճուք իշխանին կեանքը շատ չերկարեց, եւ իրեն յաջորդեց որդին Միխայիլ, որ 1020ին իր ցեղին գլունխ անցաւ։ Թէպէտ Սելճուքներու աւելի մեծ ձեռնարկները` Սելճուքի թոռան Թողրուլի կամ Տուղրիլի ատեն կատարուեցան, բայց Միխայիլի ատենէն սկսան անոնք Հայաստան մտնել, եւ երկրին կացութիւնը վերիվայր ընել։ Այդ յարձակումներուն առաջնապտուղ զոհ կ՛երթայ Վասակ Պահլաւունին։ Հրոսակներու ճիւղ մը Դելումնաց (ՈՒՌ. 13) կամ Դէլմանաց (ՍՄԲ. 29), այն է Ատրպատականի Դէլման գաւառին կողմէն կը յարձակի, եւ մինչեւ Նիգ գաւառ ու Բջնի բերդ կը յառաջէ, ուր էր Պահլաւունիներու կեդրոնը։ Գոյժը Վասակին կը հասնի, երբ որդւով իւրով Գրիգորիւ եւ այլ փառաւորագոյն ազատօքն ուրախութեան մէջ էր։ Գուժկանը կ՛աղաղակէր. Գերեցաւ ամենայն գաւառս։ Վասակ յանկարծ կ՛ելլէ, պզտիկ գունդ մը կը կազմէ Փիլիպէ եւ Գորգ Չորտուանէլ եւ Քաջն-Միհրան իշխաններով, տունն ու տեղը որդւոյն Գրիգորի կը յանձնէ, վանք մը կը հանդիպի, կը խոստովանի ու կը հաղորդուի եւ գունդին գլուխը անցնելով այլեզգիները կը ցրուէ ու կը հալածէ ու որ կը հանդիպի։ Այդ միջոցին ահագին խափշիկ մը, զոր յաղագս քաջութեան Եօթն Գայլ անուանէին, առջեւ կ՛անցնի իբրեւ Վասակի դէմ ախոյեան։ Հայեր պահ մը կը վարանին, իսկ Վասակ իրենները կը քաջալերէ եւ Խափշիկին դէմ դիմագրաւ կ՛ելլէ, եւ այնպէս թրովն եզարկ ի վերայ գլխոյն, որ Խափշիկը յերկուս հերձաւ եւ անկաւ յերկիր։ Ասոր վրայ Հայերը վերջապէս կը հալածեն այլազգիները, իրենցմէ ալ զոհեր տալով, որոնց մէջն էր Քաջն-Միհրանը կամ Էմրանը (ՈՒՌ. 16)։ Վասակ յաղթութենէն դառնալով, Արագածոտն գաւառի Սերկեւլի լերան վրայ, ի քարանձաւ ինչ (ՍՄԲ. 30), կամ ընդհովանեաւ քարանց (ՈՒՌ. 16), հանգիստ առնելու համար կը ննջէր, երբ այլազգիներէն մէկը անկէ անցնալով գիտաց թէ ի թշնամեացն է (ԱՄԲ. 30), բարձրէն խոշոր քար մը իջեցուց գլխուն, եւ այսպէս կատարեցաւ քաջն Վասակ Պահլաւունին (ՈՒՌ. 17)։ Գրիգոր Մագիստրոս, Վասակի որդին, չի վարանիր իբրեւ մարտիրոսութիւն հռչակել իր հօրը վախճանը (ՄԱԳ. 40), որուն կը ձայնակցի Շնորհալին` իր թոռնորդին ալ։ Մինչ ի Վասակ քաջն հասեալ, այն որ արեամբ նահատակեալ (ՉԱՓ. 541)։

« 822. Աշոտի Նոր Ճիգերը   |   824. Վանէ Սեբաստիա »
© Gratun.org