Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

824. Վանէ Սեբաստիա

Երբոր Պահլաւունիք կը յաջորղէին իրենց երկիրը Սելճուք հրոսկաներու արշաւանքէն ազատել, անդին Արծրունիք կը յուսահատէին անոնց դիմադրել, քանի որ այն կողմէն աւելի զօրաւոր եւ աւելի տեւական էին` եղած յարձակումները։ Սանաքերիմ թագաւոր, անպտուղ փորձերէ յոգնած, եւ հանդարտութիւն գտնելու սաստիկ բաղձանքով, իր թագաւորութիւնը Յոյներուն փոխանցելու խորհուրդը կը յղանայ, ոչ Դաւիթ կիւրապաղատին ոճով, իր կենդանութեան ատեն օգնութիւն ապահովելու եւ մահուընէ ետքը բացարձակապէս յանձնելու պայմանով (§ 809), այլ նոյն ատենէն ուրիշ երկրի մը հետ փոխանակելով, եւ իրեններուն ժառանգութիւն մը ապահովելով։ Սենեքերիմի որդին Դաւիթ Կոստանդնուպոլիս կ՛երթայ կայսեր հետ բանակցելու (ՍՄԲ. 46), զի անձամբ ալ ի զուր մաքառեր էր Սելճուքներու հրոսակը ընկրկելու (ՈՒՌ. 59)։ Վասիլ ամենայն ընդունեցաւ առաջարկը, վասն զի նոր երկիրներու տիրապետութեամբ կայսրութեան սահմանները կ՛ընդարձակուէին, իսկ կայսրութեան ծոցին մէջ Հայերուն յանձնուէլիք նոր երկիրը, առանձնաշնորհեալ կուսակալութենէ աւելի բան մը չէր ըլլար, եւ երբ ուզէին կրնային Յոյները Հայերուն իշխանութիւնը փոփոխել կամ ջնջել, առանց դիմադրութեան իսկ հանդիպելու։ Փոխանակուելիք տեղը կը որոշուի Սեբաստիոյ գաւառը, բայց ճշդիւ չենք որոշել թէ ինչ ընդարձակութեամբ, որովհետեւ պատմիչներ ոչ չափ կ՛որոշեն եւ ոչ սահմաններ կը գծեն, եւ կը բաւականանան յիշել զքաղաքն Սեբաստիա եւ որ շուրջ զնովաւ գաւառք (ԼԱՍ. 32), կամ զՍեւաստ եւ զԼառիս եւ յոլով պռաստինս (ՎԱՐ. 92), կամ զՍեւաստ իւր թեմօքն (ՍԱՄ. 105), որոնք կատարեալ բացատրութիւն չեն տար։ Վասպուրականի մէջ Յոյներուն ձեռքն անցածը, կը նշանակուի 8 քաղաք, 72 բերդ եւ 4. 000 գիւղ, կամ ըստ այսլոց 12 բերդ եւ 4. 000 գիւղ։ Իսկ 115 վանքերուն համար տեղ մը կ՛ըսուի թէ զվանորայսն ոչ ետ Սենեքերիմ ի Վասիլ (ՍԱՄ. 104). բայց այլուր կը յիշուի թէ հարիւր հնգետասան վանք այլ ետ (ՍՄԲ. 46)։ Երբոր երկիրը բոլոր կը թողուի, վանքեր չէին կրնար դուրս մնալ, եւ զատ պետութիւն կազմել, ուստի պատմիչներուն ոչ ետ ըսելը պէտք է իմանալ, թէ վանքեր Հայ վանականերու ձեռքը մնացին, եւ Յոյն վանականներու չյանձնուեցան։ Սենեքերիմ Վանէ ելաւ մէկտեղ առնելով իրեն չորս որդիները, Դաւիթ, Աբուսահլ, Ատոմ եւ Կոստանդին, եւ եղբօրորդիները, Դերենիկ, Գագիկ եւ Աշոտ (ՎԱՐ. 92), իր իշխանները, ազատագունդը, եւ 400. 000 հոգի ողովուրդէն, որ Վասպուրականի բնակութեան մէկ երրորդը կը հաշուուի (ՉԱՄ. Բ. 903)։ Մէկտեղ բերաւ Վարագայ Ս. Նշանն ալ, եւ անոր համար նոր վանք ու եկեղեցի կանգնեց Սեբաստիոյ մէջ, Ս. Նշան անունով։ Իսկ մէկտէղ ելլող եկեղեցականներէն եւ ժողովրդականներէն մաս մը այստեղ այնտեղ ալ մնացին, եւ այդ խումբէն կ՛ըսուին Ակնի եւ Արաբկիրի հայաբնակութիւններն ալ, եւ Եկնայ Նարեկ վանքն ալ, ուր Ս. Գրիգոր Նարեկացիի ոսկորներէն մասունքներ ալ դրուեցան։ Սենեքերիմի տեղափոխութեան թուական կ՛ընդունինք 1021 տարին, քանի որ Անեցին երկու տեղ Հայոց 470 թուականը կը կրկնէ (ՍԱՄ. 104, 105), ինչ որ կը համապատասխանէ եղելութեանց ժամանակագրական պահանջին ալ։

« 823. Վասակ Պահլաւունի   |   825. Վասիլի Արշաւանքը »
© Gratun.org