Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

825. Վասիլի Արշաւանքը

Վասպուրականի նոր տիրապետութիւնը, Վրաց եւ Ափխազաց` նոր խլրտումները, եւ Հայաստանի միւս մասերն ալ կայսրութեան հպատակեցնելու փափաքը, առիթ տւին Վասիլ կայսեր նորէն անձամբ Արեւելք անցնիլ եւ այդ գործերը կարգադրել։ Վասիլ եկաւ շիտակ ու բնակեցաւ յընդարձակ դաշտն Կարնոյ, եւ այնտեղէն պատգամ զրկեց Ափխազաց Գէորգ թագաւորին, գալ ինքեան ի հնազանդութիւն (ԼԱՍ. 15)։ Սակայն Ափխազներ չխոնարհեցան, Վրաց Գուրգէն թագաւորն ալ անոնց միացաւ, եւ Լիպարիտ իշխանի գլխաւորութեամբ իր գունդերն ալ օգնութեան ղրկեց։ Լիպարիտի հետ էին, իր Ըռատ եւ Զոյատ (ՍՄԲ. 47), կամ Ռատ ու Զուատ (ՍԱՄ. 105) եղբայրները։ Վասիլ քանի մը անգամ անօգուտ պատգամաւորութենէ ետքը, Բասենի Օկամի բերդը ու շրջակաները աւերեց ու քաշուեցաւ, եւ Գէորգ պատեհ գտնելով ուխթիքի վրայ յարձակեցաւ, աւրեց ու այրեց։ Վասիլ բարկանալով Ափխազներու վրայ յարձակեցաւ, ամէն տեղ ջարդեց ու քանդեց, աւերեց ու աւարեց, գերեց ու գերփեց, մեծասաստ հրամանաւ, մի՛ ողորմիլ ծերոյն եւ մի՛ երիտասարդին, մի՛ տղային եւ մի՛ հասակաւ կատարելոյն, մի՛ առն եւ մի՛ կնոջ, եւ մի՛ ամենեւին ամենայն հասակի (ԼԱՍ. 16)։ Լաստիվերտցին շատ տխուր գոյներով կը նկարագրէ այդ կոտորածը, զոր աստուածային վրէժխնդրութիւն կը համարի Հայոց խաչերուն դէմ գործուած անարզանքին (§ 822)։ Վասիլ կայսր Վասպուրականի կողմը կուսակալ ղրկեց Նիկեփորոս Կոմիանոս կամ Կոմնենոս պատրիկը (ՉԱՄ. Բ. 903), միանգամայն միւս Հայ թագաւորներու ալ երկիրները գրաւելու ձեռնարկեց, եւ խնդրեաց զԱնի եւ զԿարս (ՍՄԲ. 46)։ Այդ միջոցներուն պէտք է դնենք Աշոտի վերջին ճիգերը, եւ վերջապէս Հոռոմներու պաշտպանութեամբ իր բաժինին կամ Դրուց աշխարհին մէջ, հանդարտութեամբ քաշուիլը (§ 822)։ Չենք գիտեր թէ ինչ մտածեց եւ ինչ ըրաւ Կարսի Աբաս թագաւորը, որ տարիքը առած եւ իր գործին տէր եղած անձ մըն էր, բայց կ՛երեւի թէ ճարտարութեամբ իր գործը կարգադրեց։ Տարբեր էր Յովհաննէս Սմբատի կացութիւնը. ինքն տկար, եղբայրը անհանդարտ, ամէն վայրկեան իր թագաւորութիւնը կորսընցնելու վախին ներքեւ, Սենեքերիմի նոր կատարած փոխանակութանէն ազդուած, ինքն ալ մտածեց Յոյներուն պաշտպանութեամբ իր անձնական հանգիստը ապահովել, իր ժողովուրդն ու ազգը վաճառելով։ Միակ որդին զոր ունեցած էր, վախճանած ըլլալով, իւր ոչ գոյր որդի թագակալ (ԼԱՍ. 18), եղբօրը դէմ յայտնի թշնամութեամբ էր, եւ մինչեւ իսկ կը մտածէր պարապի հանել անոր ապագայ յաջորդութեան պայմանը, որ Ախուրեանի հաշտութեամբ հաստատուած էր (§ 821)։ Յովհաննէս Սմբատիայդ խորհուրդին, թէ ոչ թելադրողը, գոնէ քաջալերողը եղաւ Պետրոս կաթողիկոս, որ մինչեւ իսկ յանձնառու եղաւ անձամբ բանակցութիւնը կատարել եւ կայսեր հետ պայմանաւորուիլ։ Ճիշդ այս միջոցին կը նշանակէ Լաստիվերտցին հրաժարեալ կաթողիկոս Սարգիսի մահը (ԼԱՍ. 19), կարծես լռելեայն իմացնել ուղեոլվ, թէ Պետրոս այդ լպրծուն ճամբուն մէջ մտաւ, երբոր Սագիսի ազդեցութենէն ազատեցաւ։ Լաստիվերտցին, որ միակ ժամանակակիցն է, չի կրնար զսպել իր վիշտն ու զայրոյթը, քանի անգամ որ այս դժբախտ գաղափարին գործադրութիւնը կը յիշէ։

« 824. Վանէ Սեբաստիա   |   826. Տրապիզոնի Դաշինքը »
© Gratun.org