Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

826. Տրապիզոնի Դաշինքը

Վասիլ կայսր Հայաստանի գործերը նայելու եւ Տայոց խնդիրը վերջացնելու համար ամիսս երիս այն կողմերը մնաց, անկէ 1022ի ձմեռը հասնելուն Տրապիզոն իջաւ, որ այնտեղ ձմերէ (ՍՄԲ. 47)։ Նոյն միջոցին Պետրոս կաթողիկոսն ալ Անիէ կ՛ելլէ, Սմբատի հետ կարգադրած մտածմունքնին յաջողցնելու, եւ զհետ եկեալ կայսեր հանդիպի նմա, յաւուրս Աստուածայայտնութեան մեծի տօնին (ԼԱՍ. 18), որ է ըսել Դեկտեմբերիմէջը կամ վերջերը։ Բնական էր որ առաջարկը մեծ գոհունակութիւն պիտի պատճառէր կայսեր, ուստի հազիւ թէ Պետրոս կը յայտնէ, թէ Հայոց թագաւորին միտքն է, որ յետ իմոյ վախճանին զիմ քաղաքս եւ զերկիրս նմա տաց ի ժառանգութիւն (ԼԱՍ. 19), Պետրոս կայսեր աչքին մեծ մարդ մը կը դառնայ, եւ մեծարեալ պատուի ի նմանէ (ԼԱՍ. 18)։ Առաջարկութեան ճիշդ եւ օրինական ձեւը պէտք էր ըլլար, որ Յովհաննէս Սմբատ իր գրութեամբ ու կնիքով այդ յայտարարութիւնը հաստատէր, ինչպէս որ Ուռհայեցին ալ կը գրէ, թէ Յովհաննէս ի կենդանութեան գիր էր տուեալ Հոռոմոց, թէ զկնի մահուան իմոյ Անի Հոռոմոց լիցի (ՈՒՌ. 98). հետեւաբար Լաստիվերտցիին գրածը, թէ Յովհաննէս պատուէր տուեալ էր հայրապետին, եթէ գրէ գիր եւ տուր կտակ թագաւորին (ԼԱՍ. 19), հնար չէ ուրիշ կերպ իմանալ, բայց եթէ ըսելով, որ գրութեան նիւթական պատրաստութիւնն էր, որ Պետրոսի ձեռքով կատարուեցաւ, բայց խոստումը Յովհաննէսի կողմէն էր գրուած եւ անոր կնիքով հաստատուած։ Պարզապէս Պետրոսի բերնով կամ կնիքով գիր մը չէր կրնար ոչ վստահութիւն ազդել, եւ ոչ ընդունելի ըլլալ։ Միեւնոյն իմաստն ունի միւս պատմագիրին ըսելն ալ, թէ թագաւորը պատրիարքին պատուիրէ տալ ձեռագրով զԱնի զկնի մահուան իւրոյ ի Հոռոմս, որպէս եւ կիւրապաղատն Դաւիթ (ՎԱՐ. 93)։ Յովհաննէսի գրած պայմաններէն մէկը եղած է, որ կայսսրն պահէ զնա ի նեղչաց իւրոց (ՎԱՐ. 93), որով կ՛իմացուին ոչ միայն արտաքին թշնամիներ, այլեւ ներքին հակառակորդներ, որոնց գլուխը կը գտնուէր իր Աշոտ եղբայրը։ Բաց աստի այդ դաշինքէն ետքը, Յովհաննէս առնոյր տուրս եւ իշխանութիւնս ի Հոռոմոց զամս հնգետասան (ՈՒՌ. 98), որ է ըսել թէ տարեկան նպաստ մըն ալ կ՛ընդունէր, մինչեւ իր մահուան օրը։ Արդ եթէ Յովհաննէս իրեն համար դրամական շահ մըն ալ ապահովեց, հարկաւ միեւնոյն ժամանակ զործին միջնորդն եղող Պետրոս կաթողիկոսն ալ իր օգուտը զանց չըրաւ, եւ դրամական նպաստ մը անոր ալ տրուեցաւ, տարեկան կամ միանուագ, քանի որ յայտնի է, թէ յոյժ սիրող էր գանձուց Պետրոս, որեւ բազումք վասն այնր եպերէին զնա (ԼԱՍ. 72)։ Այդ տեսութիւններ պատմիչին միտքին ալ ծագած են հարկաւ, երբ այդ դժբախտ եւ դժպհի սակարկութիւնը պատմելուն ատեն ցաւագին սրտով կը հառաչէ. Անդ եղեւ Հայոց կորստեան գիր եւ նամակ (ԼԱՍ. 19)։ Ցաւալի է որ այդ կորուստին միջնորդն ու գործադիրն ալ` նոյնինքն Հայոց կաթողիկոսը կը տեսնենք։

« 825. Վասիլի Արշաւանքը   |   827. Ջրօրհնէքի Հանդէսը »
© Gratun.org