Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

828. Գետադարձի Զրոյցը

Պետրոսի կատարած ջրօհնէքին առթիւ պատմուած գետադարձութեան հրաշքը, ժամանակակից Լաստիվերտցին չունի, յլ միայն կը գրէ. Եւ ի հեղուլ հայրապետին զտէրունական իւղն ի ջուրսն, ցնցուղս լուսոյ ճառագայթից յանկարծակի ծագեաց ի ջուրցն, զոր տեսին առ հասարակ ամենեքեան, եւ փառաւորեցին զԱստուած, եւ բարձրացաւ եղջիւր հաւատոյս մերոյ (ԼԱՍ. 19)։ Վարդան ալ կը կրկնէ. Եղեւ հրաշալի նշան, լոյս փայլատակեալ ի յաջոյ հայրապետին եւ յօծմանէ սուրբ իւղոյն ի հիացումն տեսողացն, եւ յոյժ գովեցաւ հաւատն Հայոց (ՎԱՐ. 93)։ Գետին դառնալուն կամ հոսանքին կենալուն խօսք չեն ըներ, այլ թէ միայն միւռոնը ջուրին մէջ թափուած ատեն փայլուն պղպջակներ երեւեցած են ջուրին երեսը, ինչ որ պայծառ օր մը արեւին ճառագայթներուն ներքեւ տեսնուելիք երեւոյթ մըն է, որ կրցած է իր բարի ազդեցութիւնն ունենալ նախապաշարեալ Յոյն ռամիկին վրայ, որուն ով գիտէ ինչ ձախող թելադրութիւններ ըրած էին իր մոլեռանդ եկեղեցականները։ Այդ պարզ պատմութիւնը հասկնալի աճում մը ունեցած եւ փառաւորուած է իբրեւ Հայոց դաւանութեան երկնային հաստատութիւն։ Անեցիին մօտ կը կարդանք. Տէր Պետրոս արգել զգետն ժամ մի հրաշիւք ամենազօր սուրբ նշանին, առաջի Վասլի թագաւորին (ՍԱՄ. 106)։ Սմբատ ալ կը կրկնէ. Հուր սաստիկ ի ջրին վերայ, եւ կապեցաւ ջուրն պահ մի (ՍՄԲ. 47)։ Կիրակոս ալ կը գրէ. Յաղօթելն սուրբ հայրապետին Պետրոսի դարձաւ ջուրն ի վեր, եւ լոյս սաստիկ ծագեաց, որ նուագեցուցանէր զճառագայթս արեգական (ԿԻՐ. 54)։ Ինչպէս կը տեսնուի գետին ընթացքին կենալուն կամ ետ դառնալուն պարագան յետիններէ միայն յիշուած է, զոր չունին խոհականագոյն պատմիչներ` Լաստիվերտցին եւ Վարդան։ Միանգամայն զայն յիշողներն ալ համաձայնչեն, մէկը միւռոնին, միւսը խաչին, եւ երրորդը Պետրոսի աղօթքին վերադրելով հրաշքը։ Գետարգել անունով խաչի մասունք մըն ալ պահուած էր, իբրեւ Պետրոսի գործածած ձեռաց խաչը, սակայն գիտենք թէ ջրօրհնէքը միւռոնթափով կը կատարուի, եւ ոչ խաչի տեառնազրութեամբ։ Վկայութիւնները ճշդութեամբ յառաջ բերինք ցուցնելու համար, թէ գետադարձութիւնը նախնական եւ հիմնական պատմութիւն մը չէ, ինչպէս Գետադարձ անունն ալ պատմիչներէ յիշուած չէ, եւ մենք իբրեւ պարզ մակդիր անուն մը կը գործածենք զայն, սովորութեան հետեւելով, աւելի գետէն դարձող, քան թէ գետը դարձնող իմաստը տալով անոր։ Հրաշքներու վրայ խօսուած ատեն, եթէ հրաշքներ` հրաշքը գործողին եւ հրաշքի նպատակին հեն կապակցութիւն պիտի ունենան, ոչ Պետրոսին անձը եւ ոչ անոր կատարած գործը երկնային հրաշքի մկ զօրութեամբ փառաւորուելու արժանիքը չունէին։ Կիրակոս նոյն եղելութիւնը կը զարդարէ վարժուած աղաւնիի մը պատմութեամբ, որ Յոյներուն միւռոնթափին ատեն կ՛իջնէր խառնիլ ընդ ջուրն, բայց այս անգամ յանկարծակի խոյացաւ արծիւ մի, էառ զնա եւ գնաց, եւ զամօթի մեծի հարան Յոյնք ամենայն, եւ ակամայ գովէին զհաւատս Հայոյն (ԿԻՐ. 54)։ Բայց Հայոց հաւատքին առաւելութիւնը հաւաստելու համար, պէտք էր որ արծիւը Հայոց լեռներէն եկած ըլլալն ալ յարմարցնէր, որպէս զի յոյն արծիւ մը յոյն աղաւնիի դէմ ելած չկարծուէր։ Պէտք չենք տեսներ կարեւորութիւ ընծայել Կիրակոսի յիշած պարագային, սակայն շատ բնական կը գտնենք ջրօրհնէքի ատեն աղաւնի թռցնելու սովորոյթը, եւ շատ դիւրին անոնց թռիչքը դէպի վայր ուղղելու եղանակը։ Իսկ Վասիլ կայսեր Պետրոսի օրհնած ջրով սրբուիլը (ՍՄԲ. 49), պարզապէս Պետրոսին ցուցուած յարգանք մըն է, զոր կատարուած առեւտուրին պարագան շատ կեղակարծ կը դարձնէ։ Տրապիզոնի գետակին մօտերը, վերէն անոր նայող բարձունքի մը վրայ, Հայոց վանք մը կայ մինչեւ ցայսօր Ս. Ամենափրկիչ անունով, եւ կրնայ մտածել տալ` թէ Պետրոսի ժամանակէն եղած ըլլայ անոր առաջին հիմնարկութիւնը։

« 827. Ջրօրհնէքի Հանդէսը   |   829. Վասիլ և Հայերը »
© Gratun.org