Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

831. Վասիլ և Կոստանդին

Վասիլ, որ 976ին գահ բարձրացած էր, պատմութեանց մէջ ծանօթ երկարակեաց վեհապետներէն մէկն է, 50 ամբողջ տարիներ իշխանութիւն վարած լինելով, որ բաւական ալ արդիւնաւոր կրիայ սեպուիլ, կայսերական գահուն յարափոփոխ կացութենէն ետքը` այսպիսի տեւական իշխանութիւն մը յաջողցնելուն, եւ կայսրութեան զօրութիւն եւ ընդարձակութիւն ալ աւելցնելուն պատճառով, որով կրցաւ իրաւամբ ոկչուիլ հզօր ի թագաւորս, եւ միշտ յաղթող ի պատերազմունս (ԼԱՍ. 30)։ Միայն տարապարտ կը գտնենք սրբութեամբ եւ կուսութեամբ եւ բարի խոստովանութեամբ անուանի մարդ մը եղած ըսել (ՈՒՌ. 61), երբոր այդ վկայութիւնները տուող պատմիչներն ալ կը վկայեն, թէ շատ շատեր բանտերուն մէջ կը նեղէր, եւ կորստական տուն մըն ալ ունէր, զոր լի արարեալ էր իշխանօքն Յունաց, զորս գաղտ ի ծածուկ խեղդամահ կ՛ընէր կախեալ զգեստունք ընդ փողիցն ի ճանկս երկաթիս (ՈՒՌ. 63)։ Տրապիզոնի ջրօրհնէքը եւ Հայոց դաւանութեան մասին հաշտ նայիլն է որ գրաւած է մեր պատմիչներուն սիրտը, սուրբ թագաւորն Վասիլ ըսելու չափ (ՈՒՌ. 61)։ Բայց պէտք չէր որ միտքէ հեռացնէին, թէ ինչ պայմանով եւ ինչ գնով եղան այդ համակիր զգացումները։ Վասիլի յաջորդեց իր եղբայրն ու գահակիցը Կոստանդին Թ. , զոր ինքն Վասիլ հռչակեց իր վերջին օրերը, եւ անոր յանձնարարեց Հայերուն պաշտպանութիւնն ալ (ՍՄԲ. 49)։ Կայսերական գահին վրայ բարեսէր եւ խաղաղական վարչութիւն մը ունեցաւ Կոստանդին, իր եղբօր բուռն եւ պատերազմասէր ձգտումներէն հեռու, բայց որովհետեւ ինքն ալ տարիքը առած էր, շատ երկար չվայելեց իր իշխանութիւնը, եւ երեք տարիէն մեռաւ 1028ին։ Իր օրով տեղի ունեցաւ Վասպուրականի կուսակալ Կոմիանոսի (§ 825) ապստամբութիւնը, որ նոյնիսկ իրեններէն ձերբակալուեցաւ, առաջ ներման հանդիպեցաւ, բայց միւս տարին պատժուեցաւ, եւ Վասպուրականի կուսակալութեան ղրկուեցան հետզհետէ Նիկիտոմ եւ Սիմոն ներքինիներ (ԼԱՍ. 30)։ Սա ինքն Կոստանդին կայսր խիղճ ըրաւ իր եղբօր կնքած անիրաւ դաշնագիրէն օգտուիլ, եւ ուզեց Յովհաննէս Սմբատի յանձնառութեան գիրը անոր դարձնել։ Իբրեւ ապահովագոյն միջոց Հայ եկեղեցական մը կը փնտռէ, եւ կաթողիկոսարանի հիւրատես Կիրակոս երէցին կը յանձնէ նոյն գիրը, եւ կ՛ըսէ, Տար զգիրդ եւ տուր ի թագաւորն Հայոց, որպէս զի յորդւոց որդի իրենց մնայ իրենց թագաւորութիւնը (ԼԱՍ. 46), դժբախտաբար Կիրակոս նամակը տեղը չտարաւ, եւ մօտը պահեց ժամանակին օգտուելու համար։

« 830. Պետրոսի Կեանքը   |   832. Հայ Թագաւորը »
© Gratun.org