Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

833. Մեծ Խաւարումը

Այդ միջոցին պատահած արեւի նշանաւոր խաւարումը, մեծ տպաւորութիւն գործեց ազգային կացութեան վրայ։ Խաւարումը ամբողջական եղած պիտի ըլլայ, քանի որ եղեւ տիւն գերդ գիշեր (ՍՄԲ. 52), եւ այնչափ թանձր էր մթութիւնը, որ մինչեւ իսկ ամենայն աստեղքն առհասարակ երեւէին որպէս ի մէջ գիշերի (ՈՒՌ. 75)։ Խաւարումին օրը Սմբատ եւ Ուռհայեցին Հայոց 485 թուականին կը դնեն, այլ նախադասելի կը գտնենք Լաստիվերտցիին գրածը, յամսեանն արաց, յաւուրն ուրբաթու, ի դառնալ աւուրն, էր եւ թուականին մերոյ չորեքհարիւր ութսունեւերկու ամ (ԼԱՍ. 38)։ Ամիսը նշանակելով ամսուան օրը չի նշանակելը, կը թելադրէ ի դառնալ աւուրն բացատրութիւնը իբր ամսամուտի օր իմանալ, եւ իրօք ալ 482 արացի ամսամուտը Ուրբաթի կը հանդիպի, եւ կը պատասխանէ 1033 Օգոստոս 10ին։ Ահագին տեսիլը ամէնը սարսեցուց, ահաբեկեալ լինէին յերկիւղէն որպէս մեռեալ (ՈՒՌ. 76), սասանեցան ընդ սոսկալի նշանն (ՍՄԲ. 52), եւ կարծեցին գոլ մեծամեծ չարեաց գուշակ (ԼԱՍ. 38)։ Նոյնինքն Պետրոս կաթողիկոս եւ Յովհաննէս աթգաւոր ալ այլյայլմէ եղած յատուկ պատդամաւորութիւն մը ղրկեցին Յովհաննէս Կոզեռն վարդապետին, իբր ժամանակին գերագոյն գիտնականին, զի գիտասցեն զմեկնութիւն մեծ նշանին։ Ուրիշ նշանաւոր իշխաններու եւ գլխաւոր եկեղեցականներու հետ, պատգամաւորութեան մէջ կը գտնուէին Սարգիս Հայկազնը եւ Գրիգոր Պահլաւունին (ՈՒՌ. 76)։ Եկողները գտան վարդապետը լացուկոծի եւ խորախորհուրդ մտածութեանց մէջ ընկղմած, որ քանի մը ժամ զիրենք սպասցնելէ ետքը, պատգամախօսի կը սկսի յայտնել, թէ աշխարհի եւ մարդիկներուն չաարչար ընթացքն է, որ երկնից բարկութիւնը շարժած է, եւ Յայտնութեան գիրքին նախատեսածը լրացած է։ Սատանան որ կապուած էր, որպէսզի այլ մի եւս մոլորեցուսցէ զազգս, մինչեւ կատարեսցի հազար ամն, լուծուած է այլեւս իր կապանքներէն (ՅՅՏ. Ի. 1-3), վասնզի ճիշդ ալ Քրիստոսի մահուընէն սկսելով հազար տարիները կը լրանային 1033 թուականին (ՈՒՌ. 78). Կոզեռն իր կշտամբանքներուն մէջ չկասեցաւ յայտնապէս կաթողիկոսութիւնն ալ մեղադրել ըսելով. Յայսմհետէ բազում հերձուածք մտանեն յեկեղեցի Աստուծոյ ի ծուլութենէ հայրապետաց, վասնզի թուլամորթին եւ տկարանան եւ հաւատոյ քննութիւն ոչ առնեն, եւ կան յիմարեալք, յաղագս արծաթոյն թողուն ի բաց զհաւատն (ՈՒՌ. 79)։ Եւ դարձեալ, թէ զամենայն անկեալս եւ զորոշեալս ի շնորհաց Որդւոյն Աստուծոյ յառաջ կոչեն, եւ ածեն զնոսա ի կարգ քահանայական, եւ զամենայն մերժեալսն գլուխ եւ առաջնորդ կացուցանեն ի վերայ ժողովրդեանն Աստուծոյ, եւ գիտեն զինչ գործեն վասն զի կուրանան ի սաստկութենէ արծաթասիրութեան (ՈՒՌ. 82), եւ ուրիշ շատ մը նմանօրինակ խօսքեր, որոնք յայտնի ակնարկներ կը դառնան, եբբոր բաղդատենք Լաստիվերտցիին գրածին հետ, թէ յոյժ սիրող էր գանձուց Պետրոս, որ եւ բազումք վասն այնր եպերէին զնա (ԼԱՍ. 72), եւ յիշենք թէ Կոզեռն Տրապիզոն կը գտնուէր Պետրոսի բանակցութեանց ատեն (§ 827)։ Խաւարումը եւ Կոզեռնի մեկնութիւնը աստիճան մը եւս դժուարացուցին Պետրոս կաթողիկոսի կացութիւնը Անիի մէջ, որ անկէ խոյս տալէ տարբեր կերպ մը չգտաւ իր դիրքը պահպանելու համար։ Նոյնինքն թագաւորն Յովհաննէս գժտութեամբ կ՛ապրէր ընդ հայրապետին Պետրոսի (ԿԻՐ. 51), եւ քինով կը վարուէր անոր հետ (ՎԱՐ. 98)։ Ուստի զայրացեալ տէր Պետրոս կաթողիկոսն յԱնի ի Յովհաննէս թագաւորէն եւ յիշխանացն (ՍԱՄ. 107), յարուցեալ յաթոռոյ իւրմէ ծածկաբար, եւ գնաց ի Վասպուրական խռովութեան աղագաւ (ՈՒՌ. 89), եւ բնակեցաւ ի Ձորովանս սալնապատի (ՍԱՄ. 107)։ Խռովութեան աղագաւ, եւ ծածկաբար մեկնիլը, որոնք բնաւ հայրապետական վեհութեան կնիքը չեն ցուցներ, բաւական են հաստատել, թէ կցկտուր է Պետրոսի գովաբաններէն մէկուն տուած մեկնութիւնը, թէ Պետրոս հեռացած ըլլայ, զի թագաւորն եւ ամենայն նախարարք եւ ազատագունդ զօրք Հայոց ոչ լինէին ունկնդիր աստուածային պատուիրանացն (ՈՒՌ. 87)։ Կոզեռնի խօսքերը կը վկայեն, թէ աւելի ինքն հայրապետը շատ նախանձայուզութիւն չունէր աստուածային պատուիրաններուն վրայ, եւ իր քաղաքական ուղղութիւնն եւ աթգաւորավայել հայրապետանոցն էր, որ ամենուն միտքը իրեն դէմ կը գրգռէր։

« 832. Հայ Թագաւորը   |   834. Պետրոս Ի Ձորովանք »
© Gratun.org