Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

836. Պետրոս Բանտարկեալ

Յովհաննէս թագաւորն ու իրեն իշխանները չգտան այն յաջողութիւնը, որուն կը սպասէին Պետրոսը աթոռէն հեռացնելով, ընդհակառակն երկրին մէջ շփոթութիւնները աւելի շատցան, ներքին կացութիւնը վրդովուեցաւ, եպիսկոպոսներ առանց իրենց օծութեան կատարուած փոփոխութեան դէմ ելան, ժողովուրդն ալ գրգռեցին, մինչեւ իսկ արքունիքը իր կացութեան վրայ սկսաւ տագնապիլ։ Հարկաւ պէտք եղած միջոցները փորձուեցան, եւ ապարդիւն եղան, որ թագաւորն եւ իշխանքն Հայոց սարսեալք ի յահէ անիծիցն, եւ յուզումներուն առջեւը առնելու համար, կամեցան դարձուցանել զտէր Պետրոս յաթոռ իւր (ՈՒՌ. 89)։ Այդ փոփոխութեան մէջ պէտք է գլխաւոր դեր մը ընծայել Գրիգոր Պահլաւունի իշխանին, որ է նոյնինքն Գրիգոր Մագիստրոսը։ Մենք տեսանք որ Գրիգոր` Յովհաննէսի արքունիքին գլխաւոր գործիչներէն էր, եւ հնար չէր որ ինքն Պետրոսի դէմ եղած հակառակութեանց եւ անոր դէմ յարուցուած հալածանքին մասնակից եղաց չըլլար։ Նոյնիսկ Պետրոսի Բջնի բերդին մէջ բանտարկուիլը, եւ Պահլաւունի իշխանին Պետրոսի բանտապահ ըլլալը, նշան է թէ նա Պետրոսի գլխաւոր հակառակորդներէն էր։ Բայց բանտարկելոյն եւ բանտապահին անմիջական յարաբերութիւնները անոնց զգացումները փոխեցին եւ Պետրոս ու Գրիգոր անբաժանելի մտերիմներ եղան։ Երկուքին միջեւ փոխանակուած թղթակցութիւնը կը ցուցնէ, թէ Պետրոս Գրիգորի կողմէ պաշտելի կերպարան կը նկատուի, որուն անպայման սէր եւ յարգ, պատկառանք եւ գրեթէ պաշտելութիւն կը դաւանի։ Այդ փոփոխութեան գլխաւոր պատճառ կը կարծենք երկուքին հաւասարապէս գիտնականութիւնը, որ փոխադարձ յարգանք զգալու առաջնորդեց։ Քաղաքական տեսակէտէն ալ Պետրոս կրցած է Գրիգորը վաստակիլ կատարեալ յունասէր, չըսենք յունամոլ, ուղղութեան` որուն Պետրոս մեծ քարոզիչն ու ժիր գործիչն էր, եւ այս երեսէն սիրելի չէր եղած ազգային զգացումներ ունեցող Անիի արքունիքին, բայց հալածուելով հանդերձ` իր ուղղութենէն եւ իր համոզումէն ետ չէր կեցած, եւ մինչ մէկ կողմէն եպսիկոպոսական շարժումինզօրութեամբ իր տեսութեանց պաշտպանութիւնը յառաջ կը մղէր, եւ հակառակորդ արքունիքին դէմ կը մաքառէր, միւս կողմէն առաքինական հանդարտութեամբ Բջնիի առանձնութեան մէջ կը մնար, սիրելով ընթերմամբ եւ ուսմամբ պարապիլ։ Գրիգորի վկայութեամբ կը տեղեկանանք, թէ գլխաւորապէս Եփրեմ Ասորիի Հաւատոց գիրք գործն էր իր կարդացածը, զոր Գրիգորի ալ տուած էր կարդալու, որ ետ դարձուցած ատեն, զայն կը կոչէր զընկերդ քոի քում միայնութեան (ՄԱԳ. 4)։ Ուրիշ անձ մըն ալ անշուշտ, որ այդ պարագաներուն մէջ, ազդեցիկ դեր մը կատարած պէտք է ըլլայ, Գրիգորի կրտսեր հօրեղբայրը Տիգրան Ապլղարիպն է, որ Յովհաննէսի արքունիքին մէջ մարզպանի (ՇԱԿ. 82), կամ ուրիշ բացատրութեամբ` հարկերու վերատեսուչի եւ գանձային պաշտօնեայի գործը կը վարէր (ՄԱԳ. ժէ), եւ անգործ չէր մնար, երբոր ամէն կողմէ ընդդիմամարտ զգացումներ արքունիքը վերիվայր կ՛ընէին։ Ապլղարիպի ընթացքը չէր կրնար տարբերիլ իր եղբօրորդիէն, որ Պահլաւունի գերդաստանին գլխաւորը կը նկատուէր, թէ ոչ տարիքով, գոնէ գիտութեամբ եւ անժանեօք։

« 835. Դէոսկորոս Կաթողիկոս   |   837. Պետրոսի Վերադարձը »
© Gratun.org