Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

837. Պետրոսի Վերադարձը

Երբոր արքունիքը խոնարհեցաւ Պետրոսը իր աթոռը դարձնելով խաղաղութիւն հաստատելով եւ իր իսկ դիրքն ալ ապահովել, այս անգամ Պետրոս ինքն էր որ գաւուրս բազումս ոչ առնոյն յանձն, թէպէտ ամենեքեան խնդրէին թողութիւն ի նմանէ, բայց նա իր ընդդիմութեան մէջ հաստատ կը մնար, եւ պնդեալ կայր (ՈՒՌ. 89)։ Ոչ թէ Պետրոս նորէն աթոռը գրաւելու կամք չունէր, այլ կը պահանջէր որ ապօրինի ձեւով եւ գրեթէ բռնութեամբ կատարուած գործը օրինական ձեւ առնէ. թագաւորի կամքով մերժուած եւ թագաւորի կամքով դարձող մը չըլլայ, այլ եպիսկոպոսաց ժողովով իր արդար իրաւունքը հաստատուի։ Ըստ այսմ հարկ եղաւ Պետրոսի այդ պահանջքն ալ կատարել, ժողովին նախագահութեան հրաւիրուեցաւ ծերունին Յովսէփ կաթողիկոս Աղուանից, որ եպիսկոպոսներով Անի եկաւ Հայոց 487 թուականին, 1038ին վերջերը։ Հայոց եպիսկոպոսները, վարդապետները, հայրապետները կամ վանահայրերը, կրօնաւորները, իշխանները եւ ազատներն ալ հրաւիրուեցան, մեծ ժողով մը գումարուեցաւ իբրեւ չոքր հազարաց (ՈՒՌ. 89), եթէ թուատառի սխալմունք չկայ, եւ այնտեղ որոշուեցաւ Պետրոսի աթոռազրկութեան անկանոնութիւնը, եւ զայն իր աթոռը դարձնելու պէտքը։ Հազիւ թէ ժողովական որոշումը լսուեցաւ, առանց կանոնական գործադրութեան սպասելու, ռամիկը յանդգնութեամբ գործելու մղուեցաւ։ Դէոսկորոսի վրայ յարձակեցան յաւուր Յայտնութեան Տեառն, մինչդեռ օրհնէին զջուրն, կաթողիկոսական քօղը գլուխէն քաշէցին, ու պատռեցին, զի հանդիսութեանց ատեն քօղով վարէին յայնմ ժամանակի կաթողիկոսք, եկեղեցիէն դուրս քաշեցին, եւ հանին զնա անարգանօք ի քաղաքէն (ԿԻՐ. 51)։ Տրուած թուականներու համեմատ եյդ եղելութիւնը կը կատարուի 1309 Յունուար 6ին, կամ ըստ Հայոց 487 մարգաց 1ին, շաբաթ օր։ Այս կերպով Պետրոս փառօք եւ փառաւորութեամբ իր աթոռը կը դառնայ, եւ նորոգեալ ազդեցութեամբ իշխանութիւնը ձեռք կ՛առնէ, եւ եղեւ խաղաղութիւն սուրբ եկեղեցւոյն Հայաստան աշխարհին։ Յովսէփի նախագահութեամբ հաւաքուած Անւոյ ժողովականները զամենայն ձեռնադրեալս ի Դէոսկորոսէ ընդ բանադրութեամբ փակեցին, զի մի ոք զնոսա ի կարգ քահանայութեան կոչեսցէ (ՈՒՌ. 90)։ Իսկ Դէոսկորոս, թէպէտ անարգեալ, եւ կարի յոյժ ամաչեցեալ (ՈՒՌ. 90), տրտմութեամբ (ԿԻՐ. 51), բայց անշշուկ դարձաւ ի վանս իւր, իբրեւ կատարելապէս այր սուրբ եւ առաքինի (ՎԱՐ. 98), եւ անդ եղեւ վախճան կենաց նորա, եւ իբր նշանաւոր անձնաւորութիւն մը եդաւ հուպ յեկեղեցին (ԿԻՐ. 51), սրբութեան համբաւ թողլով իր ետեւէն։ Այնպէս որ յետ ժամանակաց երբ մեծամեծ փորձանքներ եկան Անիի վրայ, Անեցիք մտածեցին, թէ այս կոտորածք որ լինին ի քաղաքիս հանապազ, հետեւանք են յանդգնութեանն զոր գործեցին ընդ նա հարքն մեր։ Ուստի Գրիգոր Տուտէորդիի Սանահին վանքի առաջնորդութեան ատեն, այր մի քարակոփ յղեցին Սանահին, որ յայտնի կամ գաղտնի առցէ մասն ինչ ի նշխարաց Դէոսկորոսի, զի թերեւս թողութիւն արասցէ քաղաքիս։ Մարդը կը փորձը գաղտնի վերցնել, բայց ահաբեկեալ ահիւ մեծաւ չի կրնար յաջողիլ. Տուտէորդիին կը դիմէ, եւ նա կը պատասխանէ, թէ ես ոչ կարեմ գործել զայդ իրս, եւ խորհուրդ կու տայ որ Անիցիներու բազմութիւն մը Սանահին գայ, եւ մեք ընդ նոսա պաղատեսցուք խնդրել զթողութիւն ի նշխարաց նորա, դժուարութեան կը հանդիպի, կը յապաղի,եւ վերջապէս կը խափանի (ԿԻՐ. 51)։ Արդպատմութեան ստուգութենէն աւելի մեր նկատածը Դէոսկորոսի իր ետեւէն թողած բարի համբաւն է, որով միամտաբար հրապուրուած ըլլալը կը հաստատուի, դժուարին կացութեան դարման հասցնելու նպատակով։

« 836. Պետրոս Բանտարկեալ   |   838. Անորոշ Վիճակը »
© Gratun.org