Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

839. Յոյներու Պահանջը

Կոստանդին Թ. ալ առանց արու զաւակ թողլու վախճանած էր, որով յաջորդութիւնը ինկաւ իր մեծ աղջկան Զոյիի ամուսնոյն, որ Ռոմանոս Գ. Արկիրոս անունով գահ բարձբացաւ 1028ին։ Խակամիտ զինուորական մը, յոյժ հաւանեալ քաղկեդոնական սահմանադրութեանն, մէկ կողմէն Սարակինոսներու դէմ պատերազմի կ՛երթայ Ասորիքի Բերիա կամ Հալէպ քաղաքը, միւս կողմէն Սեաւ Լերան միայնակեացնարը եւ Ասորւոց եպիսկոպոսը կը նախատէ եւ կը հալածէ, բայց չարաչար կը յաղթուի Հալէպի եւ Ուռհայի պատերազմներուն մէջ (ԼԱՍ. 32)։ Ռոմանոս Կոստանդնուպոլիս դառնալէն ետքը, Զոյի կայսրուհոյն կամակցութեամբ, եւ իր պաշտօնէից ձեռքով բաղնիքի լականին մէջ կը խեղդուի 1034 Ապրիլ 11ին, աւագ Հինգշաբթի օր (ԼԱՍ. 35)։ Զոյի թագուհին մէկ հոնամիին հետ ամուսնանալով զայն կայսր հռչակել կու տայ Միքայէլ Դ. Պափղագոն անունով, որ նորէն մտադրութիւն կը դարձնէ Արեւելքի վրայ, եւ թէպէտ անգամ մը Յունական զօրքը չարաչար կը յաղթուի Արճակի մօտ (ԼԱՍ. 37), բայց միւս տարին կը յաջողի ետ մղել Պասկաստանէ եկող Սելճուքները, եւ ապահովել Վասպուրականի նահանգը (ԼԱՍ. 38)։ Այսպարագայէն կը մտածէ օգտուիլ կաթողիկոսարանի հիւրընկալ Կիրակոս երէցը, որ Կոստանդինէ յանձնուած նամակը` Յովհաննէսի դարձնելու յանձնառութիւնն էրստացած (§ 831), բայց առանց յանձնելու ոքվն էր պահած, մինչեւ ի ժամանակս Միխայէլի թագաւորութեանն, ուստի կրցաւ նորէն կայսեր դարձնել, եւ վաճառեալ նմա, առ գանձ բազում (ԼԱՍ. 46)։ Զարտուղի խորհրդածութիւն մը աւելորդ չ՛երեւիր այստեղ։ Գրեթէ տասը տարիներու միջոց մը պէտք է ենթադրել, 1028է 1038, այդ դժբախտ նամակին Կոստանդինէ Կիրակոսի յանձնուելուն, եւ Կիրակոսէ Միքայէլի վաճառուելուն մէջ, եւ հաւանական չէ կարծել որ կաթողիկոսարանի հիւրընկալը շարունակ Կոստանդնուպոլիս մնացած ըլլայ առանց Հայաստան իր պաշտօնին դառնալու։ Արդ այս միջոցը կը պատասխանէ Պետրոսի Անիի մէջ հակառակութեանց ներքեւ, եւ Ձորովանք առանձնութեան մէջ, եւ Բջնի բանտարկեալ վիճակով անցուցած տարիներուն։ Արդեօ՞ք անիրաւած կ՛ըլլանք Պետրոսի անձին, եթէ ենթադրենք թէ Կիրակոս երէց, Պետրոսի պաշտօնեան, ուղղակի անոր հողորդած է ստացած աւանդը, անոր խորհուրդով չէ յանձնած արքունիքին, եւ վերջապէս նոյն զայրացած կաթողիկոսին թելադրութեամբ, Կոստանդնուպոլիս դարձուցած է` իրեն կամ անոր մօտ պատուած նամակը, եւ Միքայէլի յանձնած, կրկնակի վճարմամբ օգտուելով միեւնոյն վաճառումէն։ Խորհրդածութիւն մըն է, որ մեր միտքին մէջ կը ծագի, եւ ընթարցողներու խիղճին կը թողունք իրենց դատողութիւնը կազմել։ Անշուշտ միեւնոյ տեսութեամբ գլխաւոր դերակատարին կ՛ակնարկէ Լաստիվերտցին ալ, երբոր սիրտին խորէն կը հառաչէ, Վաճառողն յոյժ ապառում եւ տմարդի, զի այսքան չարեաց զանձն պարտական կացոյց (ԼԱՍ. 50)։ Բայց այս կէտը փակելով աւելցնենք, թէ Միքայէլ Դ. Պափղագոն կայսրնէ, նոյն նամակը անցաւ քեռորդւոյն Միքայէլ Ե. Կալափատի, որ 1041ին իր մօրեղբօրը յաջորդեց, իբրեւ Զոյի կայսրուհոյն որգեգիրը (ԼԱՍ. 39)։ Կալափաա Զոյին իբրեւ պոռնիկ խուզել եւ աքսորել տուաւ, Ալեքսիոս պատրիարքն ալ բանտարկեց իբր գործակից, բայց Զոյիի քրոջ Թէոդորայի գրգռութեամբ ժողովուրդին զայրոյթին հանդիպեցաւ, եւ կուրացուելով բանտարկուեցաւ, եւ Կոստանդին Ժ. Մոնոմախոս, որ թարգմանի մենամարտիկ (ՍՄԲ. 61), Զոյիի հետ ամուսնանալով գահ բարձրացաւ 1042ին, եւ տիրացաւ Կիրակոսէ վաճառած նամակին։ Մոնոմնխոս հազիւ թէ իմացաւ Հայոց թագաւորական գահուն դատարկանալը Յովհաննէս Սմբատի մահուամբը, մտադրեց պարագայէն օգտուիլ, եւ արդիւնաւորել ձեռք ձգուած նամակին նպատակը։

« 838. Անորոշ Վիճակը   |   840. Զանազան Ձգտումներ »
© Gratun.org