Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

840. Զանազան Ձգտումներ

Միայն Յոյները չէին որ Հայաստանը գրաւելու աչք ունէին։ Պարսկաստանի տիրապետող Սելճուքեան Թուրքերը, որ երբեմն պարսիկ եւ երբեմն Սարակինոս անունով ալ կը յիշուին, Ապպասեան ամիրապետութեան ենթարկուած ըլլալնուն համար, նորանոր ձգտումներ կը մշակէին, յորմեհետէ 1038ին Միխայէլ պէկի մահուամբ Թողրուլ պէկ կամ Տուղրիլ բէկ, Սելճուքի թոռը, Սելճուքներու սուլթան հռչակուած էր։ Հայ թագաւորութիւններ բոլորովին վերջացած չէին Յովհաննէսի եւ Աշոտի մեռնելովը, որոնց բաժինները միահամուռ Արարատի Բագրատունի թագաւորութիւն կը կազմէին։ Գագիկ Աբասեան կը թագաւորէր Կարսի կամ Վանանդի մէջ, եւ Դաւիթ Գուրգէնեան Անհողին մականուանեալ, դեռ կենդանի էր Տաշիրքի կամ Լոռիի թագաւորութեան գլուխը (ԿԻՐ. 53), որուն քիչ ետքը յաջորդեց Կորիկէ (ՎԱՐ. 101)։ Չմոռնանք Ափխազաց ու Վրաց ու Աղուանից միացեալ թագաւորութիւնն ալ, որուն կ՛իշխէր Բագարատ Գէորգեան, բայց իրեն դէմ ելած էր Լիպարիտ իշխան, Օրբելեանց նախահայրը, եւ զայն մինչեւ խորին Ափխազք փախցնելով, ինքն կը կառավարէր երկիրը, Յունաց կայսրներու հովանաւորութեամբ (ՎԱՐ. 98)։ Սեբաստիոյ մէջ ալ Սենեքերիմի յաջորդող Դաւիթ որդին վախճանած էր 1035ին, եւ իրեն տեղ անցած էր Սենեքերիմի երկրորդ որդին Ատոմ, որ իշխանութիւնը կը վարէր եղբօրը Աբուսահլին հետ գործակցութեամբ։ Իսկ Անիի մէջ առժամեայ եռապետութիւն մը կազմած էին, Պետրոս եւ Սարգսի եւ Գրիգոր, համամիտ չըլլալով ալ թէ ինչ ձեւ պիտի կարենան տալ անգլուխ թագաւորութեան, եւ ոչ ալ իրարու հետ բոլորովին համերաշխ ըլլալով։ Վասն զի երբ մէկ կողմէն հանրային կացութեան ձեւ մը տալու կը խորհրդակցէին, միւս կողմէն հանրային պատրուակին ներքեւ անձնական օգուտ մը քաղելու մտածումներով կ՛օրօրուէին։ Պետրոս միշտ իր սկսած գործին աւարտման մտադիր, կ՛աշխարտէր Վասիլի հետ կնքուած դաշնադրութեան եւ Միքայէլի հետ կնքուած վաճառման համեմատ, Անին իր սահմաններով յանձնել յունական կայսրութեան, եւ անոր հովանաւորութեան ներքեւ իրեն հանգիստ ու երջանիկ դիրք մը կազմել։ Սարգիս ընդհակառակն միտքէն կ՛անցընէր թագաւորել ի վերայ տանն Շիրակայ եւ որք շուրջ զնովաւ գաւառք (ԼԱՍ. 47), հարկաւ ոչ իբր անկախ թագաւոր, այլ Յունաց պաշտպանութեան ներքեւ թագաւորակերպ ճոխացող կուսակայ մը։ Իսկ Գրիգորին Պահլաւունի արիւնը չէր ներեր այդպիսի վատ խորհուրդներու գործակից լինել, մանաւանդ որ դժուարին կացութեան մէջ, նորէն հրապարակի վրայ երեւցած էր իր ծերունի հօրեղբայրը Վահրամ, որ շուրջը բոլորած իր ազգատոհմէն երեսունի չափ ազատ իշխաններ (ԼԱՍ. 47), գլուխ կանգնած էր ժողովրդական շարժման, որ ամենայն ուժգնութեամբ կը պնդէր, թէ յանձն չ՛առնուր իր քաղաքն ու թագաւորութիւնը օտարին յանձնել, եւ այդ նպատակով կը զինուէր, եւ երեսուն հազարի բանակ մը կազմած էր (ՈՒՌ. 99)։ Վահրամ այր հզօր եւ անուանի, եւ բարեպաշտութեամբ յոյժ վեհ, որպէս թէ ոչ ոք հաւասար նմին Պահլաւ (ԼԱՍ. 47), այդ շարժումին հոգին էր, Գրիգոր ալ անկէ չէր կրնար զատուիլ։ Իսկ Սարգիս, վասնզի ի մահուան Յովհաննէսի, նա էր հոգաբարձու նմա (ԼԱՍ. 47), այսինքն արքունեաց հազարապետն էր, առիթ գտաւ թագաւորականգանձերը յափշտակելով, տանիլ ապահովել իր հայրենական ժառանգութեան բերդերուն մէջ` Ափխազքի կողմերը (ՈՒՌ. 98), եւ Անի դառնալ թագաւորելու եւ իշխելու ակնկալութեանբ։ Պետրոս հարկաւ չէր կրնար իրեն համար իշխելու մտածումներ ունենալ, բայց իր մեծ ձեռնարկին հետեւելով մէկտեղ, չէր յանդգներ բացարձակ կերպով դէմ երթալ ժողովրդական հոսանքին եւ Վահրամի ուղղութեան։

« 839. Յոյներու Պահանջը   |   841. Գագիկի Թագաւորելը »
© Gratun.org