Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

841. Գագիկի Թագաւորելը

Յովհաննէսի մահուընէ ետքը կազմուած եռապետական իշխանութիւնը շուտով քայքայուեցաւ, Սարգիսի բուռն ձգտումերուն եւ Գրիգորի ազգասէր զգացումներուն արթննալովը։ Սարգիս ստիպողական հրաւէր կը ղրկէր Մոնոմախոս կայսեր, որպէսզի շուտով հասնի Անին գրաւել, որուն դուռները կը խոստանար բանալ Յունաց բանակին առջեւ (ՍՄԲ. 56), Պետրոսի գործակցութեան ալ վստահելով ադյ մասին, մինչ Վահրամի պատրաստած ընդդիմութիւնը օրքանզօր կը զօրանար, եւ Պետրոս չէր կրնար ինքզինքը անոր հակառակ ցուցնել։ Յոյներ եկան, որ ըստ ոմանց քսան հազարի (ՈՒՌ. 100), իսկ ըստ այլոց հարիւր հազարի կը հասնէին, կամ այնչափ կը կարծուէին, Հայոց դէմ հայհոյութեան եւ նախատանաց խօսքեր ալ ընելով (ՍՄԲ. 57)։ Իսկ Անին պաշտպանողներ սաստիկ կատղած, քաղաքէն դուրս ելան, եւ բունռ զօրութեամբ յարձակողները վանեցին, եւ ետեւնէն իյնալով չարարչար ջարդեցին, այնչափ որ ինքն Վահրամ հարկ զգաց կոտորածը արգելուլ, եւ հազիւ կարաց հաւանեցուցանել իրենները, որով միայն հարիւր հոգի կրցան ազատիլ` կ՛ըսեն պատմիչները (ՈՒՌ. 100, ՍՄԲ. 57)։ Անոր վրայ Յոյներ պահ մը իրենց դիտումէն ետ կեցան, եւ այլ ոչ եւս յիշեցին զԱնի (ՍՄԲ. 57)։ Բայց միւս կողմէն Տաշիրքի թագաւորը Դաւիթ Անհողին, ոտք ելաւ անտէրունջ թագաւորութեան տիրանալ, օգտուելով Գագիկ Աշոտեանի անչափահասութենէն, եւ իրեն ալ մեծ Գագիկին եղբօրորդին ըլլալէն, բայց Վարամի հրամանին ներքեւ կազմուած նոր բանակը անոր ալ դէմ ելաւ եւ մերժեց, թէպէտեւ առաջուց Տաշիրքի սահմանակից գաւառներէն շատեր յանձն առած էին Անհողինին հնազանդիլ (ՍՄԲ. 57)։ Այս շփոթութեանց մէջ անցաւ Յովհաննէսի մահուան տարին։ Թէպէտեւ յայտնի կերպով թագաւորութիւն հաստատուած չէր, բայց արքունական գահին օրինաւոր ժառանգ Գագիկի իրաւունքն էր որ կը պաշտպանուէր, եւ երբ Սարգիսի դարձուածները խայտառակուեցան, Յունաց ոտնձգութիւնները վերջացան, Անհողինին ձգտումներն ալ ետ մղուեցան, եւ կացութիւնը բաւական ապաոհվ կերպարան մը ստացաւ, յաղթական Անեցիներուն նպատակը եղաւ օրէնքին եւ սովորութեան պահանջած ձեւով Հայոց թագաւորութիւնը հռչակել, եւ Աշոտի որդին Գագիկը հանդիսաւոր կերպով օծել։ Այս նպատակով իմաստութեամբ եւ հնարիւք մուծին զայն ի քաղաքն Անի, եւ թագաւորեցուցին ի վերայ իւրեանց (ԼԱՍ. 47), բոլոր նախարարներ հաւաքուեցան, Պետրոս կաթողիկոս ալ ստիպուեցաւ համակերպիլ, եւ այսպէս կատարուեցաւ Գագիկի օծումը 1043ին (ՍՄԲ. 107)։ Իբր օծման թուական` Սմբատ Հայոց 491 տարին կը յիշէ (ՍՄԲ. 59), ուստի յարմար կու գայ ըսել թէ 1043ի առաջին ամիսներուն տեղի ունեցաւ օծումը, հաւանաբար Աստուածայայտնութեան տօնին մօտերը, մարգաց ամսոյն մէջ։ Օծումին կատարումը եղած կ՛ըսուի հրամանաւ մեծին Գրիգորի, որդւոյ Վասակայ (ՍՄԲ. 67), զոր ուրիշ մը սրբակեացն մեծն Մարցէն կը կոչէ (ՈՒՌ. 101), որ եթէ պարզապէս գրչագրական սխալանք մը չէ, Մագիստէր կամ Մաստեր կոչման տարադէպ աղաւաղութիւն մըն է։ Այդ պարագան կը ցուցնէ որ երբ Վահրամ Պահլաւունին զինուորական հրամանատարութիւնը կը վարէր, Գրիգոր Պահլաւունին ալ քաղաքական կառավարութեան գլուխը կը գտնուէր, եւ Պահլաւունիներն էին որ վտանգեալ թագաւորութեան վերջին նեցուկները կը հանդիսանային։

« 840. Զանազան Ձգտումներ   |   842. Մոնոմախի Ճիգերը »
© Gratun.org