Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

844. Գագիկի Զիջանիլը

Գագիկ Կոստանդնուպոլիս հասնելով մեծ փառաւորութեամբ կ՛ընդունուի, որպէս վայել է թագաւորի, եւ միջոց մը տարբեր վարմունք չի տեսներ, զի աւուրս ինչ մեծարեցա զնա Մոնոմախն (ՈՒՌ. 111)։ Իսկ միւս կողմէ Պետրոս կաթողիկոս ձեռքի տակէն լուր կը ղրկէ Սամուսատ նստող յոյն կուսակալին, որ ունէր զիշխանութիւն Արեւելից կողմանն, թէ ծանս թագաւորին, այսինքն Մոնոմախոս կայսեր, թէ մեզ զինչ հատուցանէ փոխարէնս, եւ ես տաց զքաղաքս եւ զայլ ամուրս որ յաշխարհիս են (ԼԱՍ. 52)։ Վասիլի (§ 826) եւ Միքայէլի (§ 839) հետ կնքուած վաճառումներէն ետքը, այդ երրորդն է զոր Պետրոս կը կնքէ Մոնոմախոսի հետ, եւ միենոյն Անին կրկին եւ կրկին նորանւր շահերու առարկայ կը կազմէ։ Անդին կայսրը, առժամեայ պատուասիրութիւններէն ետքը լեզուն փոխած էր։ Ոչ յիշեաց գերդմունսն եւ ոչ զխաչի զմիջնորդութիւնն, այլ Գագիկը իբր արգելական պահպանութեան ներքեւ դնելով կ՛առաջարկէր. տուր ինձ զԱնի։ Սենեքերիմի հետ կատարուած փոխանակութիւնն ալ յիշեցնելով կը խոստանար. Եւ տաց քեզ զՄելիտինէ եւ զգաւառսն որ շուրջ զնովաւ։ Առաջին-Հայոց Արծրունի թագաւորութեան քով, Երկրորդ-Հայոց Բագրատունի թագաւորութիւն մըն ալ կանգնել կը խոստանար, այլ ինչ որ ծերունի Սենեքերիմի կողմէն բախտ մը կարծուած էր, երիտասարդ Գագիկի անպատուութիւն կ՛երեւէր, եւ նա ոչ առնուր յանձն (ԼԱՍ. 51)։ Կայսրը իբր իր պահանջքին փաստ առջեւ կը դնէր զթուղթն, Յովհաննէսի նամակը (ՈՒՌ. 111), որով Անիի տիրանալու իրաւունքը կը հաստատուէր եւ միւս կողմէն գանձիւք եւ իշխանութեամբ հաճեալ զկամս Պետրոսի եւ Սարգսի (ԼԱՍ. 52), առաջինին գանձեր եւ երկրորդին իշխանութիւններ խոստանալով, Սամուսատի իշխանին միջնորդութեամբ Անիի բանալիներն ալ ձեռք ձգելու կ՛աշխատէր։ Երբոր առաքեցին առ Մոնոմախն զքաղաքին Անւոյ զքառասուն բանալիք, եւ գիր զկնի թէ ամենայն Արեւելք քո եղեւ (ՍՄԲ. 62), նորէն սկսաւ կայսրը Գագիկը հրաժարելու ստիպել, թուղթն ու բանալիները իբրեւ փաստ մէջտեղ դնելով։ Գագիկ կը պնդէ, թէ Թագաւոր Հայոց ես եմ, եւ ես ոչ տամ զԱնի ի քեզ (ՍՄԲ. 62), եւ բանալիները ղրկողներուն դէմ կը բողոքէ, թէ դատ արասցէ Քրիստոս ընդ իս եւ ընդ նենգաւորս իմ (ՈՒՌ. 111)։ Այդ վերջին դիմադրութիւնն ալ բաւական տեւեց, եւ երեսուն օր պնդեալ Գագիկ ոչ հաւանէր (ՍՄԲ. 62)։ Բայց վերջապէս զինքն բանտարկութեան ներքեւ եւ արգելական վիճակի մէջ տեսնելով, իրեներուն ալ ուխտադրուժ նենգութենէն զզուելով, եւ ընդդիմութեան ապարդիւն ըլլալուն համոզուելով, յոշ կամաց զիջողութիւն կը յայտնէր, եւ կայսրն չո եւս խոստացուած Մելիտինէն կուտար անոր, այլ կը ներէր միայն որ Սեբաստիոյ վախճանեալ թագաւորին` Դաւիթ Արծրունիի այրիին հետ ամուսնանալով, տիրէ նորին բաժնին (Լաս. 52), այսինքն այն բաժինին որ Դաւիթի իբրեւ վարձք տրուեցաւ Նիկեփորոս Ծռվիզը սպաննելուն համար (§ 829)։ Միայն թէ այնտեղ Կեսարիա եւ Ծամնդաւ խաւարտանէք յիշուած էին (ՍՄԲ. 48) իսկ այստեղ կը յիշուին Կալոնպաղատ եւ Պիզու (ՍՄԲ. 62), որք անուններու տարբերութեամբ, Կապադովկիոյ միեւնոյն կողմը կը ցուցնեն, թէպէտ դժուար է տրուած անունները յունարէն աշխարհագրական անուններով ճշդել։ Գագիկի համար ոմանց ի կղզւոջ արգելին ըսածը (ՍՄԲ. 108, ԿԻՐ. 52) թիւրիմացութեան պէտք է վերագրել, եթէ չուղենք Գագիկի հետեւորդներուն վրայ իմանալ, վասն զի ուրիշ տեղ` զգնացեալսն յիշուած կը գտնենք (ՍԱՄ. 108)։ Այս եղելութիւնները կը կատարուէին 1044ի վերջերը` դէպի ձմեռը։

« 843. Մոնոմախ և Գագիկ   |   845. Անիի Յանձնուիլը »
© Gratun.org