Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

845. Անիի Յանձնուիլը

Անիի մէջ, թագաւորութեան իբրեւ խնամակալ կը մնային Պետրոս եւ Սարգիս, Վահրամ զինուորական հրամանատարութիւնը կը պահէր։ Իսկ Գրիգոր թերեւս միամտօրէն Գագիկի երթալուն յաջող ելքին կը սպասէր, եւ յերկարիլ խնդրոյս անձամբ Կոստանդնուպոլիս կուգար անցած դարձածը իմանալու կամ թէ պատշաճը գործելու, որով բանալիներուն յանձնուելուն մասնակից չէր եղած։ Միայն թէ կացութիւնը զննելով եւ համոզուելով, թէ ոչ են թողլոց զԳագիկ ի տեղի իւր (ԼԱՍ. 521), ինքն ալ փոխանակութեան ձեւը կը գործադրէր իրեն հաչւոյն, կը թողուր իր հայրենական Բջնին, Կայեան եւ Կայծօն բերդերով մէկտեղ (ՎԱՐ. 99), զոր այելւս դժուարաւ պիտի կարենար պաշտպանել, եւ յունական ծառայութեան կը մտնէր մագիստրոսութեան աստիճանով, Միջագետքի կուսակալ կ՛անուանուէր, եւ Տարոնի կողմերը բնիկ սեփականութեան գաւառ մըն ալ կ՛առնէր, գեօղս եւ քաղաքս գրով եւ մատանեաւ յազգէ յազգ (ԼԱՍ. 52)։ Գրիգորի Կոս կոստանդնուպոլիս գտնուած միջոցին կը հանդիպի մահմետական գիտուն Մանուչէի հանդիպիլը, եւ Ղուրանի ու Աւետարանի բաղդատութեան վէճը, որուն վրայ Ղուրանի տաղաչափեալ լինելուն նշանակութիւն չունենալը հաստատելու համար, Գրիգոր կը յայտարարէ անոր՝ թէ քառօրեայ գծագրեցից յԱդամայ սկսեալ մինչեւ ցգալուստն կրկին, եւ իրօք ալ չորս օրուան մէջ կ՚աւարտէ հազարտողենան կոչուած տաղասացութիւնը (ՏԱՂ. Է. ), զարմացման մէջ թողլով արաբացի քերթողը։ Իսկ Մոնոմախ կայսրը 493 Հայոց թուականին յառաջելէն ետքը (ՍՄԲ. 63), որուն ամանորը կ՚իյնար 1044 Մարտ 10ին, որ է ըսել ձմերուան մօտենալուն, Ասիտ անուն իշխան մը լիազօր իշխանութեամբ Հայաստան կը ղրկէ Անին գրաւելու եւ կառավարելու (ԼԱՍ. 52), որուն ոմանք Կատապան (ՎԱՐ. 99) եւ ուրիշներ Պարակոմանոս պաշտօնական անունը կու տան տան, եւ ներքինի ըլլալուն կուրտ կամ այրկին կը կոչեն (ՈՒՌ. 112)։ Անեցիներուն ծանր կու գայ քաղաքնին յանձնել, եւ ինչպէս առաջին անգամ (§ 841), նորէն զինուորական ընդդիմութիւն կը կազմակերպեն Վահրամի եւ Պահլաւունիներուն գլխաւորութեամբ, եւ վրանին եկող Յունական գունդերուն վրայ ալ կը զօրանան, որք կը պարտաւորուին տեղի տալ, եւ ձմեռը վրայ հասնելուն Ուխթիքին եւ Թէոդուպոլիսի, այսինքն է Օլթիի եւ Կարինի կողմերը կը քաշուին ձմերելու։ Անեցիներ, թէպէտ յաջողութիւն մը ունեցած էին, բայց յուսահատեցան երբոր լսեցին թէ Գագիկ տեղի տւած է, Գրիգոր ալ ձեռք քաշած է, իրենք տկարացած են, ամէն կողմերէն թշնամիներով պաշարուած են, եւ ոչ մէկ կոմէ օգնութեան յոյս մնացած չէ։ Պահ մը կը մտածեն կամ Անհողին Դաւիթը, կամ Ափխազաց Բագարատը Անի բերել եւ թագաւորեցնել (ԼԱՍ. 52), բայց ուր ուրեմն կը համոզուին, որ Յոյներու առջեւ տեղի տալէ զատ եղանակ չունին։ Հին թագաւորներուն գերեզմաններուն վրայ սուգի եւ ողբի արարողութիւն մը կը կատարեն, լացին երեք օր զանտիրանալն իւրեանց (ՍՄԲ. 63), եւ անէծս ցաւագինս կարդացին նենգաւորացն Գագկայ, եւ անճարակեալ (ՈՒՌ. 112), լուր ղրկեցին պարակոմանոս Ասիտի, եւ ետուն զԱնի ի ձեռս նորա։ Վահրամ ալ հաւանեցաւ տեղի ալ, երբ համոզուեցաւ թէ յաջողութեան յոյս մնացած չէ, եւ բոլոր ժողովուրդը կոտորածի մատնել պիտի ըլլայ դիմադրութեան հետեւանքը։ Աստանօր բարձաւ թագաւորութիւն Հայոց, եւ անկաւ տէրութիւն ազգին Բագրատունեաց (ՍՄԲ. 63)։ Պետրոս եւ Սարգիս կրնային ուրախ ըլլալ թէ վերջապէս հասան իրենց նպատակին, որովհետեւ այս ամենայն ի վաճառէն յայնմ հանդիպեցաւ (ԼԱՍ. 50), զոր պատմութեան կարգին մէջ յիշեցինք մի անգամ եւ երկիցս եւ երիցս, եւ այն էր որ իր լրումը կը ստանար։ Մենք ալ գոչենք ուրեմն աղբերգակ Լաստիվերտցիին հետ. Ո՜վ դառն վաճառոյն այնորի. քանի՜ արեանց զանձն պարտական կացոյց (ԼԱՍ. 46)։ Այդ եղելութեան իբր ճշդուած թուական պիտի ընդունինք Հայոց 493 տարւոյ վերջին ամիսները, կամ որ նոյն է, 1045 տարւոյ առաջին ամիսները, գարունին բացուելուն ատենները։

« 844. Գագիկի Զիջանիլը   |   846. Ասիտ և Վահրամ »
© Gratun.org