Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

846. Ասիտ և Վահրամ

Ասիտ կուսկալ Անիի տիրացած ատեն, անչափ պատուով մեծարէ զհայրապետն Պետրոս (ԼԱՍ. 53)։ Յոյներուն համար խորին երախտագիտութեան պարտք մըն էր, ամէն տեսակ պատուասիրութիւն եւ ընծայաբերութիւն մատուցանել Պետրոսի, որ առաջին օրէն Հայոց թագաւորութիւնը Յոյներուն անցընելու գաղափարը հովանաւորեր էր, եւ այդ նպատակով մինչեւ վերջ աշխատեր, եւ մինչեւ իսկ այդ պատճառով հակառակութիւն եւ հալածանք ալ կրեր էր։ Թերեւս ոմանք ուզեն ներողամտութեամբ նայիլ Պետրոսի այդ ընթացքին վրայ ըսելով, թէ Հայոց թագաւորութեան տեւողութենէն յոյսը կտրած, եւ Սելճուքեանց զօրանալէն վախցած, Յունական տիրապետութեան մէջ կը կարծէր գտնել ապահովութիւնը։ Սակայն ցորչափ կազմակերպեալ իշխանութիւն մը կար, եւ զանազան Հայ իշխանութեանց միութիւնը նշանակելի զօրութիւն մը կը կազմէր, կրնար կայսրութեան հովանաւորութիւնը պատրաստել, այլ ոչ թէ հայրենի իշխանութեան դաւաճան լինել, եւ անոր վախճանը փութացնել, եւ իր ազգը օտարին վաճառել, միանգամ եւ երկիցս եւ երիցս փոխարէն վարձքեր եւ գանձեր ստանալով։ Պատմութիւնը ի սպառ կը լռէ Վեստ Սարգիսի մասին, որ կը յուսար ինքն լինել Հայաստանի թագաւորակերպ իշխողը Յունաց կողմէ, եւ կ՚երեւի թէ Յոյներն ալ հասկցան նենգաւորին ընթացքը, եւ չվստահեցան անոր բան մը յանձնել։ Առաջին կուսակալ Ասիտի շուտով յաջորդեց Կամենաս (ԼԱՍ. 53), եւ այլեւս Սարգիսի խօսք չեղաւ։ Գրիգոր Պահլաւունին, արդէն իր ընթացքը փոխեր եւ կատարելապէս Յոյներուն կողմը անցնելով՝ նոր եւ յաջող կացութիւն մը կազմեր էր։ Նա կ՚աշխատի իր ընթացքը արդարացնել՝ Գագիկը մեղադրելով, թէ պէտք չէր որ Կոստանդնուպոլիս երթար, եւ եթէ գնաց, պէտք չէր որ փոխանակութեան յանձնառու ըլլար, որով ես ալ, կ՚ըսէ, ոչ այլ ուրեք գտեալ հնար կամ ապաստան, զկնի ամենեցուն ընթացայ (ՄԱԳ. 140)։ Ասով Պահլաւունիներու սկիզբէն բռնած ընթացքն ալ կը բացատրէ։ Իսկ ծերունին Վահրամ, Անիի գրաւուելէն ետքն ալ՝ Սպարապետ Հայոց մնաց, կայսրութեան ներքեւ հայագունդին հրամանատար, եւ քիչ ետքը յայսմ 1045 ամի, եւ յաւուրսն աշնանային (ՈՒՌ. 115), Դուինի Ապուսուար ամիրային դէմ գացող բանակին ընկերացաւ, եւ պատերազմին մէջ սպաննուեցան ինքը եւ իր որդին՝ միւս Գրիգոր Պահլաւունին (ԼԱՍ. 53)։ Ծերունի զօրավարին պատերազմին խռան մտնելը եւ այնտեղ մահ գտնելը, կամաւոր գործողութեան կերպարան ունի։ Կարծես թէ արիասիրտ ծերունին չէ կրցած իր հայրենիքին կորուստը եւ իր ջանքերուն պարապի երթալւ աչքով նկատել, եւ կամաւոր անձնազոհութեամբ ուղած է, իբր քաջ զինուոր, պատերազմի դաշտին վրայ վերջացնել անտանելի դարձած կեանքը։ Մագիստրոս իր հօրեղբօր վրայ գրած ողբերգական նամակին մէջ, խօսքը Վահրամի ուղղելով կ՚ըսէ. Արեամբ վկայեալ հայրենական հասեր շնորհի, եւ հարազտին քո Վասակայ տենչացեալ միութեան, եւ պէտք է կ՚ըսէ, ճանչնալ զքոյդ աւարտումն, իբր մարտիրոսական արժանանալ պսակի (ՄԱԳ. 40)։

« 845. Անիի Յանձնուիլը   |   847. Պետրոս Արծնի Մէջ »
© Gratun.org