Gratun
« Ազգապատում, Հատոր Բ by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Կոստանդին Բ. Կատուկեցի

1176. Հեթում Վանական

Կոստանդին Կատուկեցի կաթողիկոսին պաշտօնավարութիւնը հանդարտ ու կանոնաւոր կը յառաջէր, ցորչափ Լեւոն Գ կը թագաւորէր վասնզի երկուքին մէջ տեսութեանց համաձայնութիւն կար, եւ իրար հասկանալով խոհական ընթացք մը ունէին ծայրայեղութիւններէ խորշելով, եւ գրգռիչ խնդիրներ չյուզելով։ Այս պատճառով 1286 ապրիլ 13-էն, որ Կոստանդին օծուեցաւ, մինչեւ 1289 փետրուար 6, որ Լեւոնը վախճանեցաւ, պատմութիւնը միջադէպ մը չի յիշեր, խնդիր մը չի նշանակեր, եղելութիւն մը չի պատմեր։ Կանոնաւոր օրեր պատմութեան նիւթ չեն մատակարարէր, խռովութիւններ եւ շփոթութիւններ են որ միջադէպը կը ստեղծեն, եւ պատմութիւնը կը հարստացնեն։ Լեւոնի մահուան պարագաները, միայն կըսուի թէ եթող եօթն որդի եւ երեք դուստր (ՍԱՄ. 153), երկու մանչ եւ աղջիկ մըն ալ վաղեմիկ եղած էին, իսկ թագուհին Աննա, Կիռան կոչեցեալ իբր Կիր-Ան , որ է Աննա Տիկին, վախճանած էր 1285-ին եւ Դրազարկ թաղուած (ՍԱՄ. 152) երբ Լեւոն Արղունի այցելութեան գացած էր (ՉԱՄ. Գ. 282)։ Դառնալէն ետքը անոր սուգը կատարեց, եւ միւս տարին 1286-ին իր երկրորդ որդին Թորոսը ամուսնացուց Կիպրոսի Հուգոն Գ թագաւորին աղջկան Մարգարիտի հետ, քանի որ անդրանիկն Հեթում չէր ուզած ամուսնանալ։ Հեթում թագաժառանգ արքայորդին կանուխէն ինքզինքը բարեպաշտական կենցաղի նուիրած էր, առաջնորդութեամբ Լատին կրօնաւորաց, որոնք հաստատուած ու տարածուած էին Կիլիկիոյ մէջ, եւ որոնց զարգացման արգելք չէին եղած նախորդ կաթողիկոսներ եւ թագաւորներ, չուզելով Լատիններու հակառակութիւն ցուցնել, ինչպէս նաեւ յարգելով անհատական խիղճի ազատութիւնը, թէպէտ եւ իրենք երբեք շեղած չէին իրենց ազգային եկեղեցւոյն ուղղափառութենէն։ Այնչափ եղած էր Լեւոնի ազատամտութիւնը, որ մինչեւ իսկ իր թագաժառանգ որդւոյն ներած էր կատարելապէս որդեգրիլ հռոմէական դաւանութեան, եւ կրօնաւորիլ Փրանկիսկեան խորազգեստ միաբանութեան մէջ Եղբայր Յովհաննէս անունով։ Այս էր պատճառը որ Հեթում իբր կուսակրօնութեան նուիրուած կրօնաւոր՝ չէր ուզած ամուսնանալ, ինչպես որ ալ մնաց մինչեւ վերջը։ Լատինական կրօնաւորութիւնը կը պահանջէր որ իր հետեւողները ընտանեկան բնակութիւնը թողլով վանական կենցաղին ենթարկուին, եւ բոլոր աշխարհային հողերէ եւ զբաղումներէ ձեռք քաշեն։ Արդ եթէ Հեթում կրօնաւորութեան հրաւիրուելով վանական կեանք չունէր, եւ արքունիքին մէջ կը մնար, եւ պետական գործերով կը զբաղէր, պէտք է ըսել որ կամ ինքն միաբանութեան Երրորդական կոչուած դասակարգին կը պատկանէր, որով վանական կենցաղէ որ սքեմէ ազատ էր, եւ կամ միաբանութեան վարչութիւնն ու պապութիւնը իրեն համար բացառութիւն ըրած էին, որպէսզի անոր ձեռքով աւելի դիւրան կարենուն Հայերու մէջ սողոսկիլ, եւ զանոնք հռոմէադաւանութեան եւ լատինականութեան վաստկիլ։ Որն եւ ըլլայ ստոյգ եղելութիւնը, այսինչ ստոյգ է, թէ հօրը մահուընէ ետքը Հեթում կրօնաւոր իշխանութեան յաջորդեց, եւ թագաւոր հռչակուեցաւ, թէպէտ չուզեց թագ դնել եւ օծուիլ, ինչ որ չէր կրնար լծորդուիլ իր կրօնաւորի կացութեան հետ։ Այս է պատճառը որ Հեթում, թէպէտ առնու զպարոնութիւն Հայոց բայց ոչ ամուսնանայ ընդ կնոջ օրինոքն Աստուծոյ, այլ առանց կնոջ մնալով զգենու զգեստ կրօնաւորի ամս ութեւտասն (ՍԱՄ. 153)։

« 1175. Օրբելեանց Գործեր   |   1177. Փրանկիսկոս Ասսիջացի »
© Gratun.org