Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

855. Բասենի Պատերազմը

Մոնոմախ կայսր ուզելով այդ կորուստներուն վրէժը լուծել, հրաման տուաւ նոր եւ զօրաւոր բանակ մը կազմել, եւ զանազան գաւառներու ոյժերը միացնելով Սելճուքներէն վրէժ լուծել։ Այդ կերպով եկան հաւաքուիլ Բասենի դաշտին մէջ, Կամենաս՝ Անիի եւ Արարատի կուսակալը, Ահարոն Բուլղար՝ Վասպուրականի կուսակալը, Գրիգոր Մագիստրոս որ Տարոնի կուսկալ էր եղած, եւ Լիպարիտ Օրբելեան Վրաց գունդերուն զօրավարը, բայց կը պակսէր գերագոյն հրամանատարը, եւ բազմիշխանութիւն կը տիրէր, մինչ գրուած է, թէ բազմիշխանութիւն ամբոխեալ է եւ անյարմարական եւ մերձ ի լուծումն, ինչ որ եւ սոցա հանդիպեցաւ (ԼԱՍ. 70)։ Պատերազմին սաստկութեան եւ թշնամիներուն զօրանալուն վրայ՝ Ահարոն Բուլղար իւրայնովքն ի թիկունս դարձեալ կը փախչէր։ Ասոր վրայ Կամենաս եւ Գրիգոր ալ իրենց զօրաց հետ ի փախուստ դառնային, իսկ Լիպարիտ դիմադրութիւնը շարունակել ուզած ատեն կը պաշարուէր եւ կը ձերբակալուէր, եւ անգամ մըն ալ երկիրը Սելճուքեանց հրոսկնաերուն կը մատնուէր (ԼԱՍ. 71), որոնք կանոնաւոր տիրապետութենէ աւելի, կոտորածի եւ կողոպուտի ետեւէ էին։ Յաղթական հրոսակը Կարսի վրայ ալ քալեց, եւ յանկարծ պաշարեց քաղաքը, Յայտնութեան տօնին գիշերը անհոգութեամբ եկեղեցական պաշտամանց զբաղած էին, եւ որպէս օրէն է քաղաքաց, սովոր էին ի տէրունական տօնսն բազում զարդարանօք վայելչանալ (ԼԱՍ. 73)։ Այդ թուականը կրնանք պատշաճեցնել 1050 Յունուարի 6ին, կամ 498 մարգաց 3ին։ Յարձակողները ամբողջ գիշերը եւ մնացեալ զօրն ազգոյն աւարառութեամբ զբաղելէ քաղաքին գնացին յաշխարհն իւրեանց (ԼԱՍ. 74)։ Իսկ Լիպարիտի գերութիւնը երկար չեղաւ, եւ ազատութիւն ստացաւ իր իմաստուն խօսուածքովը։ Բրէհիմ, որ Սելճուքեանց հրամանատարն էր, Լիպարիտը՝ որ Ապիրատ ալ կոչուած է (ՎԱՐ. 99), Տուղրիլի կը ղրկէ, իբրեւ զմեծ ինչ եւ քան զամենայն գերին հաճելի նմա (ԼԱՍ. 71)։ Լիպարիտի կ՚առաջարկուի իսլամութիւն ընդունիլ, իսկ նա կը խնդրէ անձամբ տեսակցիլ Տուղրիլ սուլթանին հետ, եւ անոր հարցումին պատասխանելով կ՚ըսէ. Եթէ վաճառական ես՝ ծախեա զիս, եթէ դահիճ ես՝ սպան զիս, իսկ եթէ թագաւոր ես՝ պաչգեւօք ազատեա զիս։ Տուղրիլ ստորին կը գտնէ վաճառականի դերը, եւ վատ՝ դահիճի դերը, եւ թագաւոր երեւնալու միտքով, պարգեւներով ազատ կը թողու Լիպարիտը (ՎԱՐ. 99), որ կայսեր հրամանով Վրաց կուսակալ կը նշանակուի, Բագարատ թագաւորին Կոստանդնուպոլիս տարուելուն վրայ (ՎԱՐ. 100), թէպէտ Բագարատ կրցաւ նորէն ձեռք ձգել իր թագաւորութիւնը։

« 854. Տուղրիլի Արշաւանքը   |   856. Հայ Թագաւորներ »
© Gratun.org