Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

859. Պետրոսի Ժամանակը

Պետրոսի մրրկեալ եւ մրրկայոյզ կեանքին վերջերն ենք հասած, բայց կեանքին եւ մահուան թուականները շատ տարբեր կերպով յառաջ բերուած են մեր պատմագիրներէն։ Պետրոսի Կոստանդնուպոլիսէ դարձը 1051ին եւ Գրիգոր Վկայասէրի կաթողիկոսութիւնը 1065ին իբրեւ հաստատուն կէտեր ընդունուած ըլլալով, միջոցը պիտի բաշխուի Պետրոսի վերջին տարիներուն, Խաչիկի կաթողիկոսութեան եւ աթոռոյ պարապութեան մէջ։ Լաստիվերտցին ամս երկուս Սեբաստիոյ մէջ ապրած կը դնէ Պետրոսը (ԼԱՍ. 72), իսկ Վարդան ամ մի միայն (ՎԱՐ. 99), եւ հաշիւի առնելով Խաչիկի տրուած 6 (ՕՐԲ. Բ. 252) կամ 7 (ՍԱՄ. 112) տարիները, կ՚արդարանայ պարապութեան 5 (ՎԱՐ. 99) կամ 4 (ԿԱԼ. 225) տարի տեւողութիւնը, եւ ասոր կը համաձայնի Սմբատ ալ, երբ միայն 32 տարի կու տայ Պետրոսի կաթողիկոսութեան (ՍՄԲ. 71), որ այս կերպով կը պարունակուի 1019է 1053 կամ 1054 տարիներու մէջ։ Սակայն Սմբատ առանձինն կը մնայ իր նշանակած տեւողութեամբը, եւ պատմագիրներ առհասարակ աւելի երկար ցուցուցած են Պետրոսի կաթողիկոսութիւնը։ Մխիթար Անեցին եւ Այրիվանեցին (ԱՅՐ. 17) եւ Կիրակոս (ԿԻՐ. 54) 39 տարի, Օրբելեան (ՕՐԲ. Բ. 252) եւ Կալանոս (ԿԱԼ. 225) 40 տարի, իսկ Անեցին (ՍԱՄ. 112) եւ Երեւանեցին (ՉԱՄ. 15) 42 տարի կու տան, եւ նորեր գրեթէ միաձայնութեամբ 40 տարի տեւողութիւնը ընդունելով Պետրոսի մահը կը դնեն 1058ին, համաձայն Ուռհայեցիին (ՈՒՌ. 152) եւ Անեցիին, որ Հայոց 507ին կը դնեն զայն (ՍԱՄ. 112), եւ այն ատեն 7 տարի կ՚երկարի Պետրոսի կեանքին վերջին մասը Սեբաստիոկ մէջ։ Գալով Խաչիկի կաթողիկոսութեան Վարդան (ՎԱՐ. 99), Անեցին, Միխայիլ (ՔԱՀ. 38) եւ Այրիվանեցին (ԱՅՐ. 17) մինչեւ 2 տարի կ՚իջեցնեն զայն, սակայն քանի որ Լաստիվերտցին յայտնապէս 3 տարի Կոստանդնուպոլիս արգելական մնացած ըլլալը կը հաստատէ (ԼԱՍ. 72), հարկ կ՚ըլլայ յիշուած տեւողութիւնը Կոստանդնուպոլիսէ դառնալէն ետքը եղած միջոցին վրայ մեկնել, եւ հաստատուն պահել Խաչիկի 6 տարի կաթողիկոսութիւնը։ Այդ առթին մէջ այլ եւս հնար չի լինիր 5 տարի պարապութեան միջոցը ընդունիլ Վարդանին (ՎԱՐ. 99) եւ Այրիվանեցիին հետ (ԱՅՐ. 17)։ Այդ գրութիւնը համաձայն կու գայ այն պարագային ալ, որով Խաչիկի Կոստանդնուպոլիս տարուիլը կը վերագրուի Տուկիծի (ՍԱՄ. 112, ՈՒՌ. 164. ՍՄԲ. 75), որ գահակալեց 1059ին։ Միւս կողմէն պակաս չեն անոնք, որ առանց երկարատեւ պարապութիւն մը ընդունելու, անմիջապէս զկնի տէր Խաչկայ (ՍԱՄ. 113) կաթողիկոս եղած կ՚ընդունին Վկայասէրը, կամ յորժամ հրաժարեաց ի յաշխարհէս տէր Խաչիկ (ՈՒՌ. 185), Վկայասէրը ընտրուած կ՚ըսեն, կամ Խաչիկ մեռածին պէս ժողովեալ ի մի վայր ընտրութիւն ըրին կը գրեն (ԿԻՐ. 54), որով երկարատեւ պարապութեան դրութիւնը այլ եւս տեղի չ՚ունենար։ Ասոր հետ մէկտեղ Խաչիկէ ետքը կաթողիկոսի ընտրութեան արգելք մը յիշէ Շնորհալին (ՉԱՓ. 544), եւ ընտրութեան արտօնութիւն ընդունելու համար Գագիկ Աբասեան թագաւորին կայսեր երթալն ալ պատմուած է (ՎԱՐ. 102), եւ Մարիամ թագուհւոյն միջնորդելն ալ յիշատակուած (ԿԱԼ. 225), որոնք ընտրութեան յապաղած ըլլալը կը հաստատեն։ Այդ տարբերութիւնները նկատի առնելով, ինչչափ ալ մենք պահ մը Պետրոսի կաթողիկոսութիւնը կարճելու, եւ երկարատեւ պարապութիւ մը ընդունելու դրութիւնը նախադասած էինք, սակայն երկու կողմերու վկայութիւնները կշռելով, հակառակը հաստատապէս հերքուած չենք գտներ, եւ ընդհանրաբար ընդունուած դրութենէ զատուելու չափ ոյժ չենք զգար, եւ Պետրոսի մահը մինչեւ 1058 յետաձգելը կ՚ընդունինք։

« 858. Թոնդրակեցի և Մագիստրոս   |   860. Վերջին Եղելութիւնք »
© Gratun.org