Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

860. Վերջին Եղելութիւնք

Այդ հաշուոյն համեմատ, Պետրոսի կենդանութեան կ՚իյնայ Մոնոմախոսի մահը, 1054 Նոյեմբեր 30ին զոր իբրեւ պոռնիկ եւ բոզասէր կը յանդիմանէ Լաստիվերտցին, եւ ոչինչ բարի յիշատակաց արժանի եղեալ վախճանեցաւ կ՚ըսէ (ԼԱՍ. 86)։ Կայսերաց պատմութեան մէջ տարօրինակ կերպով մը, իր քենին Թէոդորա ուղղակի կայսերական իշխանութիւնը եձռք առաւ, եւ պահեց երկու տարի մինչեւ իր մահը 1056ին։ Իբր թէ Թէոդորա թագուհին Գագիկ Աշոտեանին առաջարկած ըլլայ, զի հոռոմ լիցի, եւ այր նմա, եւ թագաւորէ Յունաց, եւ Գագիկ մերժած ըլլայ (ՎԱՐ. 105), ինչ որ մենք հաւանական չենք տեսներ։ Թէոդորայի մահուընէ ետքը գահ բարձրացաւ ծերունին Միքայէլ Զ. Ստրատիոդիկ, բայց իրեն դէմ ելաւ Կոմիանոս, եւ ինքն տիրացաւ, բայց չուզեց շարունակել, եւ Իսահակ Կոմնենոսը թագաւորեցնելով, կրօնաւորեցաւ, բայց այն ալ երկար չապրեցաւ, եւ 1059ին գահ բարձրացաւ իր որդեգիրը Կոստանդին ԺԱ. Դուկաս, Տուկիծ կոչուած մեր պատմագիրներէն, որուն օրով նորոգուեցան Հայոց դէմ հակառակութիւնները, որք դադրած էին Մոնոմախոսի մահուընէ ետքը։ Իսկ անդին Հայաստանի մէջ անընդհատ կերպով կը շարունակէին Սելճուքներու արշաւանքները, իրենց սուլթանին Տուղրիլի հրամաններուն համեմատ, որոնք եւսքանզեւս զայրացան երբոր 1055ին Տուզրիլ Ապպասեանց ամիրապետութեան ալ տէր դարձաւ։ Պաղտատի էմիրիւլիւմէրան Մելիք-էրՌահիմ, Պուիտեանց գերդաստանէն Մուքթատի-Պիէմրալլահ ամիրապետը շատ կը նեղէր, եւ Տուղրիլ օգնութեան կանչուեցաւ, Մելիքը վանեց, էմիրիւլիւմէրայի պաշտօնը ստանձնեց, ամիրապետին փեսայացաւ, եւ անկէ ետքը այլեւս ոյժ մը չկար որ Սելճուքները կարենար զսպել (ՎԵՐ. 464)։ Հայաստան կրեց այդ տարաբախտ զօրութեան հետեւանքը։ Սելճուքներ հաստատուն տիրապետութեան նպատակը չունէին, այլ տարուէ տարի յարձակելով, կ՚աւարէին, կը կողոպտէին եւ կը յափշտակէին, կը ջարդէին եւ կը կոտորէին, կը գերէին եւ կը գերփէին եւ աւարն ու գերին առնելով կը դառնային։ Կը դիտէին հարստութիւն եւ բազմութիւն եղող տեղերի, վրան հասնելու համար, եւ քանիցս նոյնիսկ Յայտնութեան օրը կատարած են իրենց յարձակումները, ինչպէս Հարքի (ԼԱՍ. 87) եւ Օկոմիի վրայ (ԼԱՍ. 93), պատրաստ աւար եւ գերի գտնելու նըպատակով։ Հայաստան՝ մեղկ եւ թոյն Յոյն զօրավարներու յանձնուած՝ զօրավոր ընդդիմութիւն չէր կրնար ընել։ Անգամ մը Գագիկ Աբասեան՝ Կարսի Թագաւորը (ՎԱՐ. 78), անգամ մըն ալ Թոռնիկ Մամիկոնեան՝ Սասունի իշխանը (ՍԱՄ. 111), յաջողած են յարձակումները վանել, սակալն այսչափը չէր բաւեր երկրին կերպարանը փոխելու, որ քարուքանդ եղած, անապատացած, անմարդացած, ցաւալի եւ ողդալի կացութիւն մը ունէր։ Մենք զանց կ՚ընենք մի առ մի պատմել այդ եղելութիւնները, որոնց նկարագիրը շեշտերով տուած է Լաստիվերտցին, որ 1057ին դէպքերը պատմելով կը գոչէ. Այս երեքտասան ամ է որ զայսպիսի անհանդուրժական կիրս կրեն ազգ քրիստոնէից, եւ ոչ շիջան սրտմտութիւն բարկութեան Տեառն (ԼԱՍ. 99)։ Ճիշդ այդ խեղճութեանց միջոցին է որ Պետրոս հեռուէն լսելով եւ դիտելով իր հայրենեաց տառապանքը, եւ ցաւագին հառաջանքներ արձակելով, կը կնքէ իր կեանքը Սեբաստիոյ վանքին մէջ, 1058ին ատենները, եւ կը թաղուի նոյն վանքին մէջ (ՈՒՌ. 152)։

« 859. Պետրոսի Ժամանակը   |   861. Պետրոսի Նկարագիրը »
© Gratun.org