Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Պետրոս Ա. Գետադարձ

862. Պետրոսի Արդիւնքները

Պետրոսի ուսումնական արժանիքին յայտնի նշաններն են Մագիստրոսի նամակները, թէ բացայայտ տուած վկայութիւններովը, եւ թէ անոր վրայ ենթադրած հմութիւններովը։ Վասնզի Հելլենացի իմաստասէրներէն եւ Հայ քերթողներէն յառաջ բերած ակնարկները՝ դիմացինին ուսումնական կարողութիւնը կ՚ենթադրեն։ Աւելի ստոյգ վկայութիւն պիտի ունենայինք, եթէ Պետրոսի գրած նամակները ունենայինք, որոնք երեւան եկած չեն։ Պետրոսի ճառեր ալ գրած ըլլալը յիշուած է, բայց մեզի հասած չեն, եւ իբր իր գրական արդիւնքները կը մնան միայն Ննջեցելոց եւ Մարտիրոսաց շարականները, եւ մանկունք կոչուած զանազան սուրբերու պատուոյն գրուած մէկ մէկ պատկեր շարականները։ Սակայն հնար չէ այդ շարականներուն ամբողջութիւնը, ինչպէս որ այսօր կը տեսնուին, Պետրոսի վերագրել։ Նախ որ զանազան կտորներու սկզբնատառեր Սարգիս կամ Յակոբ անուններ կը կազմեն, եւ տարբեր հեղինակներ կը մատնանշեն։ Ասկէ զատ այնչափ իրարմէ տարբեր են յիշեալ շարականներուն ոճերն ու լեզուն, որ հնար չէ ամէնքը մէկանց մէկ հեղինակի գործ սեպել։ Ուստի մենք պիտի ըսենք, թէ Պետրոս այդ շարականներուն հաւաքողը, ընտրողը եւ կարգադրողը եղած է, իրմէ ալ կտորներ աւելցնելով, ինչ որ շարականներու ընտրողութեան երրորդ անգամը եղած կ՚ըլլայ, Ներսէս Շինողի (§ 482), եւ Սահակ Ձորոփորեցիի (§ 534) ըրածներէն ետքը։ Իսկ այս գործը յարմարագոյն է իր կաթողիկոսութեան առաջին տարիներու մէջ կատարուած ընդունիլ։ Պետրոսի վրայ ըսելիքնիս փակելու համար, պէտք է համարձակ կերպով գովաբանենք նորա հաստատամտութիւնը, ազգային եկեղեցւոյն դաւանութիւնը ամրապէս պաշտպանելուն, եւ Հայ եկեղեցւոյ պատիւը օտարներու առջեւ բարձր պահելու համար։ Այնչճափ առջեւ գացած ըլլալով յունասիրութեան մէջ, եւ այնչափ յաճախ Յունաց հետ շփման մէջ գտնուելով, եւ զինքն յայտնապէս մեղադրող պատմագիր մըն ալ ունեցած ըլլալով, երբեք նշանախեց մըն ալ չենք գտներ, որ Պետրոսը իր դաւանութեան մէջ տկարացած կամ քաղկեդոնիկութեան հակամիտած ըսէ։ Ընդ հակառակն ամենուն վկայելը, թէ Պետրոսի ձեռքով բարձրացաւ եղջիւր հաւատոյս մերոյ (ԼԱՍ. 19), թէ յոյժ գովեցաւ հաւատն Հայոց (ՎԱՐ. 93), թէ Յոյներ ակամայ գովէին զհաւատս Հայոյն (ԿԻՐ. 54), կը հաստատէ թէ Պետրոս մինչեւ վերջ բարձր պահած է ազգային եկեղեցւոյն դաւանութիւնը, եւ այս ոչ միայն երբ Յոյներ զինքը կը շոյէին ու կը գգուէին Անիի տիրանալու համար, այլեւ երբ Պետրոս Յոյներուն կասկածելի դառնալով՝ Բիւզանդիոնի մէջ պատուաւոր արգելականութեան ներքեւ կը գտնուէր։ Պատմութիւնը մեզի լոյս չի տար ճշդելու թէ Յոյներու կողմէ հետապնդումներ չեղա՞ն արդեօք Պետրոսը իրենց դաւանութեան հրաւիրելու։ Վասիլ կայսեր ընթացքը Հայոց նկատմամբ համակիր էր, մինչեւ որ մկրտեցաւ ի Հայոց զրոյցն ալ եղած է (ԿԻՐ. 50)։ Սակայն Մոնոմախոսի համար դժուար է նոյն վկայութիւնը տալ։ Իսկ Միքայէլ Կերուլարիոս, որ 1045էն 1058 Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքական աթոռը գրաւեց, Հռոմի հետ մաքառումներու զբաղած, գուցէ օգտակար չսեպեց Հայոց հետ նոր պայքար բանալ, մանաւանդ երբ Յոյներ Հայերը նուաճելու ետեւէ էին, կամ նոր նուաճած ըլլալով խոհեմութեամբ վարուելու ստիպուած էին։ Այսպէս թէ այնպէս Պետրոսի Հայ եկեղեցւոյն համար նախանձայոյզ հաւատարմութիւնը, լուսաւոր կերպով կը տեսնուի իր յունամոլ քաղաքականութեան հետ։

« 861. Պետրոսի Նկարագիրը   |   863. Յաջորդելուն Պարագաները »
© Gratun.org