Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

863. Յաջորդելուն Պարագաները

Պետրոս կաթողիկոսի վախճանած միջոցին ցրուած եւ գերթէ անգլուխ վիճակ մը ունէին Հայերը։ Նա կը վախճանէր Սեբաստիոյ Արծրունի թագարութեան սահմանին մէջ որ թէպէտ Հայ էր, սակայն առանձին գաղթականութեան ձեւ ունէր, եւ Հայութեան կեդրոն չէր կրնար նկատուիլ։ Գագիկ Աշոտեան Անիի վերջին թագաւորը իր գիրքն ու ազդեցութիւնը կորսնցուցած, գրեթէ աքսորեալ մըն էր Պիզուի կողմերը։ Գագիկ Աբասեան Կարսի մէջ հայրենի հողին վրայ իշխող ազգային հարստութեան վերջին մնցորդն էր, բայց մէկ կողմէն Սելճուքներու յարձակմանց (§ 895), եւ միւս կողմէն Յոյներուն ոտնձգութեան ենթարկուած, եւ ինչ ընելիքին վրայ շփոթած, կարող չէր գործի գլուխ անցնիլ։ Հիւսիսային գաւառներու իշխողներ, Գուգարաց, Ափխազաց, Վրաց եւ Աղուանից թագաւորներ, որչափ ալ Բագրատունեաց ցեղէն սերած, իրենց երկիրներուն բնիկն էին դարձած, անոնց եկեղեցւոյն աշակերտած, եւ Հայութեան շրջանակէն դուրս ելած կը սեպուէին։ Անի այլեւս յունական գաւառ մըն էր Յոյն կուսակալով։ Կացութիւնը բնաւ նպաստաւոր չէր ազգովին ընտրութեամբ Պետրոսի յաջորդը նշանակելու, բայց բարեբախտաբար աթոռը անտէրունջ չէր։ Պետրոսի օգնական նշանակուած եւ կաթողիկոսական օծմամբ աթոռակից դիրք ստացած Խաչիկը, քանի տարիներէ ի վեր իր մօրեղբօր անունով տիրապէս կաթողիկոսութիւնը կը վարէր եւ իսկապէս կաթողիկոս ճանչցուած էր։ Բաւական էր որ անունով ալ պաշտօնը վարող ճանչցուէր, որպէսզի յաջորդութիւնը անխախտ պահուէր։ Այսպէս սկսաւ Խաչիկի պաշտօնապէս կաթողիկոսութիւնը 1058ին։ Եւ ճշդիւ ալ աս կերպով պէտք է իմանալ պատմիչին ըսելը. Կացուցանեն ի տեղի նորա զԽաչիկ զնորին քեռորդի, որ զձեռնադրութիւն հայրապետութեանն վաղնջուց ընկալեալ էր (ԼԱՍ. 72)։ Խաչիկի երէց եղբայրը Անանիա կամ Անանէ՝ մօրեղբօրը հետ Կոստանդնուպոլիսէ Սեբաստիա եկած էր (ՈՒՌ. 125), եւ Պետրոսի հաւատարիմ Եղիսէ՝ Սեբաստիոյ եպիսկոպոս անուանուած էր (ՄԱԳ. 107), սակայն ոչ մէկը դժուարութիւն հանեց Խաչիի անմիջապէս կաթողիկոս ճանչցուելուն, ոչ միայն դժուարին վայրկեանը համերաշխ գործակցութիւն կը պահանջէր, այլ Խաչիկ առած ձեռնադրութեամբը արդէն իրաւունքն ալ ստացած էր, եւ Անիէ Սեբաստիա եկած ըլլալով Պետրոսի մօտ կը գտնուէր, ինչպէս պատմութեան կարգէն ալ կը քաղուի (ՈՒՌ. 165)։ Խաչիկի մասին արդէն պատմութեանս կարգին խօսուած ըլլալով, պէտք չենք զգար նորա նախընթացին վրայ անդրադառնալ։ Իսկ Անեցի մակդիր անունը, որով սովորաբար կը ճանչցուի, յառաջ եկած է Անիի մէջ բնակելէն եւ գործելէն, թէ ոչ ստոյգ տեղեկութիւն չունինք անոր ծննդավայրին վրայ։

« 862. Պետրոսի Արդիւնքները   |   864. Բիւզանդիոն Կը Տարուի »
© Gratun.org