Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

864. Բիւզանդիոն Կը Տարուի

Հայեր բարեբախտ գտնուեցան իրենց հայրապետական աթոռին շարունակութիւնը ապահովելով եւ աթոռի պարապութեան վտանգէն ալ ազատելով, բայց Յոյներ գոհ չմնացին, վասնզի Հայոց քաղաքական իշխանութիւնը ջնջելէ ետքը, եկեղեցական իշխանութիւնն ալ կ՚ուզէին վերցնել, որպէս զի կարենայ Հայ տարրը թէ քաղաքականպէս եւ թէ կրօնապէս իրենց մէջ ընկղմել, Հայ եկեղեցին խափանել եւ Հայ ազգութիւնը վերջացնել։ Այս գաղափարը նոր կենդանութիւն ստացաւ, երբ 1059ին Կոստանդին ԺԱ. Տուկիծ գահ բարձրացաւ։ Տուկիծ իբրեւ մոլեռանդ յունադաւան առնէր քննութիւն հաւատոյ, եւ մակէր ամենայն ջանիւ դարձուցանել զՀայոց քրիստոնեայքն ի դաւանութիւն Քաղկեդոնի (ՍՄԲ. 75)։ Հազիւ թէ կ՚իմանայ որ Պետրոս վախճանած է, եւ Խաչիկ անոր յաջորդ հռչակուած է, Տուկիծ կը մտածէ խափանել զհայրապետութիւնն յազգէն Հայոց (ՍՄԲ. 75), եւ հրաման կ՚ընէ, եւ յատուկ խնդրակս ալ կը ղրկէ, որ Խաչիկը Կոստանդնուպոլիս փոխադրեն, միանգամայն Սեբաստիոյ քաղաքին մէջ Պետրոսի թողած հարստութիւնները, եւ այլուր ի Հայս կաթողիկոսին ունեցած գանձերը, ինչ որ գտնեն, մէկտեղ ժողվեն ու իրեն բերեն (ԼԱՍ. 72)։ Կայսրը գիտնելով Պետրոսի արծաթսիրութիւնը, կ՚ենթադրէր որ անոր մօտէն մեծամեծ հարստութիւններ պիտի ելլեն, մանաւանդ որ Պետրոս պահ մըն ալ արքունի գանձուն աւանդապահ մնացած էր, երբ Գագիկ Աշոտեան Կոստանդնուպոլիս տարուեցաւ։ Սակայն ակնկալութիւնը չիրականացաւ։ Խաչիկ կաթողիկոս, Եղիսէ եպիսկոպոսի եւ ուրիշ եպիսկոպոսներու հետ Կոստանդնուպոլիս բերուեցան, ձեռք անցուած հարստութիւններն ալ մէկտեղ, սակայն կայսրը գտնուածով չբաւականացաւ. եւ սկսաւ Խաչիկը նեղել, որպէսզի պահուած գանձերը յայտնէ կամ յանձնէ։ Սեբաստիոյ եպիսկոպոս Եղիսէին Կոստանդնուպոլիս բերուած լինելը, եւ Սեբաստիոյ մէջ եղած գանձերուն համար Խաչիկի եւ Եղիսէի հաւասարապէս բռնադատուիլը, եւ Սեբաստիոյ մէջ շատերուն նոյն գանձերուն համար ի խոշտանգանս մատնուիլը (ՈՒՌ. 165), կը հաստատեն թէ Խաչիկ Սեբաստիա կը գտնուէր Պետրոսի կենաց վերջին օրերը, եւ ասով դիւրացած էր յաջորդութեան գործը։ Խաչիկի վրայ գործուած բռնութիւններէն մէկն ալ այն էր, որ ընդ հարկիւ կամէին արկանել զնա։ Այդ բացատրութիւնը, թէպէտ քիչ մը մութ, կը յայտնէ թէ խնդիրը դրամական հարկէն աւելի նպատակ ունէր Հայոց աթոռը Կոստանդնուպոլսոյ աթոռին հպատակեցնել, որովհետեւ հարկատու լինել՝ նովին իսկ իշխանութեան ներքեւ լինելու նշանն է։ Միեւնոյն իմաստի կ՚ակնարկէ Խաչիկի պնդելն ալ, թէ զոր մինչեւ յիմ ժամանակ չէ լեալ, եւ ոչ ես հաւատիմ (ԼԱՍ. 72)։ Ետքի ժամանակներու մէջ ալ պիտի տեսնենք Յոյներուն կողմէ եղած ջանքերը, Հայոց հայրապետութիւնը իրենց հնազանդեցնելու։ Յոյներուն այդ դիտումը, յառաջ կու գար Հայաստանի գրեթէ ամբողջութեամբ յունական կայսրութեան անցնելէն, եւ Սեբաստիոյ, եւ վերջին ատեններ սկսած էր իբրեւ աթոռանիստ նկատուիլ, Կոստանդնուպոլսոյ պատրիարքութեան ենթարկեալ վիճակ ըլլալէն։ Սակայն հակառակ այդ պարագաներուն Խաչիկ կաթողիկոս անխախտ մնաց իր եկեղեցւոյն անկախութիւնը պաշտպանելու մէջ, ինչ որ յետադարձ ակնարկով՝ Հայ եկեղեցւոյն սկզբնական անկախութեան փաստ կը լինի։ Աւելցնենք նաեւ քաղկեդոնիկ դաւանութիւն ընդունելու առաջարկը, ինչպէս սկիզբէն յիշեցինք (ՍՄԲ. 112)։

« 863. Յաջորդելուն Պարագաները   |   865. Նեղութեանց Կը Մատնուի »
© Gratun.org