Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

865. Նեղութեանց Կը Մատնուի

Խաչիկի Կոստանդնուպոլիս մնալը երեք տարի տեւեց (ԼԱՍ. 72) 1059էն մինչեւ 1062, բայց ոչ այն պատուադիր ձեւով, որով Մոնոմախ Պետրոսը կը պահէր, այլ կատարեալ նեղութեան վիճակի մէջ, այնպէս որ պատմիչներ կը համարձակին ըսել թէ պահեցին յաքսորս (ՍՄԲ. 75), կամ արգելական պահեցին (ՍՄԲ. 112)։ Միանգամայն սպառնալիս եւս յանելուին թէ ոչ ելանիցես աստի, եթէ ոչ զհրամայեալսն ի մէնջ յանձն առնուցուս։ Երբ կը տեսնէին Խաչիկի հաստատամտութիւնը, ի հարց եւ ի փորձ արկեալ կը բռնադատէին (ԼԱՍ. 72), ինչ որ ժամանակին գործածուած ձեւերուն համեմատ, լոկ բերանացի խօսքերով չէր վերջանար, այլ մարմնոյ խոշտանգանքներով կը լրանար։ Այս գիտակցութեամբ է, որ ուրիշ պատմագիր մը կը համարձակի գրել, թէ նաեւ հրով փորձեալ եղաւ Խաչիկ ի նոցանէ, այլ որ այրեցաւ (ՍԱՄ. 112)։ Եթէ այդ կէտը բառացի ալ չառնենք, պէտք է ընդունինք իբր Խաչիկի վրայ փորձուած բռնութեան սաստկութիւնը իմացնելու ոճ մը։ Սակայն կաթողիկոսը, արդէն փորձառու էր յունական հալախանքներուն, նեղութեանց մէջ փորձուած ու վարժուած էր, լցեալ ամենայն սրբասնունդ առաքինութեամբ, եւ բարեհամբաւ անուամբ, զարդարեալ՝ շնորհօք առաքելական եւ մարգարէական (ՈՒՌ. 152)։ Ուստի պինդ մնաց իր ուղղութեան մէջ, ինչպէս որ վայել էր մեծի Լուսաւորչին մերոյ փոխանորդին, երբեք միտքը չի փոխեց, եւ ոչինչ զանգիտացեալ ի նոցա բանիցն, ի նոյն եւ ի նմին եկաց հաստատուն, մինչեւ նոյն իսկ բռնադատող կայսրն Տուկիծ՝ ի զեղջ եկեալ արձակեաց զնա առանց հարկի (ԼԱՍ. 73), այսինքն է առանց իր պահանջումներուն գոհացում ստանալու։ Լաստիվերտցիին գրածին համեմատ, երկու անձեր, մին իշխան եւ միւսն վանական ի Հոռոմոց, թէ ճշմարտիւ կամ թէ կեղծեօք, կայսեր կը ներկայանան, իբրեւ Հայոց կաթողիկոսութեան թեկնածու, եւ կը խնդրեն զվերակացութիւն եկեղեցւոյ հարկաւ վանականին համար, խոստանալով հատուցանել զհարկն՝ հարկաւ իշխանին կողմէն։ Բայց այդ երկուքին վրայ յանկարծ հասած արկածը, որ չարամահ սատակեցան, Տուկիծի վրայ կ՚ազդէ, եւ Խաչիկը կը թողու (ԼԱՍ. 73)։ Բայց ուրիշ կողմէն կը պատմուի, թէ Գագիկ Աշոտեան Պիզուի իշխանը, եւ Ատոմ Արծրունի Սեբաստիոյ թագաւորը եւ իր եղբայրը Աբուսահլ, մեծաւ աշխատութեամբ ջան յանձինս կրեցին, եւ հազիւ կարուցին հանել Խաչիկը եւ Եղիսէն եւ ուրիշ եպիսկոպոսները Կոստանդնուպոլսոյ արգելականութենէն (ՈՒՌ. 145), ինչ որ պէտք է միջնորդութեան եւ թախանձանքի իմաստով իմանալ, ապա թէ ոչ միտքի մօտ ալ չէ ըսել, թէ վերոյիշեալ իշխանք Հայոց գունդ հեծելոց գործեալ հանեն զկաթողիկոսն զտէր Խաչիկ (ՍՄԲ. 75)։ Երբոր Խաչիկ իրեններով այդ նեղութեանց ներքեւ կը հեծէր, հարկաւ դիւրութիւններ չունէր հեռուէն ալ իր հայրապետական իշխանութիւնը վարել, եւ հաւանական կ՚երեւի ըսել, թէ Անանիա եպիսկոպոս, Խաչիկի եղբայրը, որուն անունը յիշուած չէ Կոստանդնուպոլիս տարուածներուն հետ, Սեբաստիա մնացած էր, եւ այնտեղէն փոխանորդաբար հոգ կը տանէր կաթողիկոսութեան գործերուն։

« 864. Բիւզանդիոն Կը Տարուի   |   866. Մագիստրոս և Սերունդը »
© Gratun.org