Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

866. Մագիստրոս և Սերունդը

Պետրոս կաթողիկոսի մահուընէն քիչ ետքը մեռաւ Գրիգոր Մագիստրոս ալ, անոր հիացողն ու մտերիմը։ Մագիտրոսէ իբր ընծայ Պետրոսի ղրկուած խաչանիշ ցուպ նեցուկ եւ գաւազան մական (ՄԱԳ. 31), եւ բաժակ մանուածոյ նախարակեալ, եւ անօթ իւղոյն սրբոյ (ՄԱԳ. 32), անոր Կոստանդնուպոլիսէ ազատելուն առթիւ խնդակցութեան նուէրի նշանակութիւնը կը կրեն, եւ նշանակ դա յաղթութեան ակնարկը (ՄԱԳ. 31), կրնայ Պետրոսի փառքով դառնալուն վրայ մեկնուիլ (§ 857)։ Կուսակալութեան պաշտօնը Մագիստրոսի ճաշակին համեմատ գործ մը չէր, որ աւելի ուսումնական եւ կրօնական զբաղումներով կը զուարճանար, ուստի յաճախ միտքէն կ՚անցընէր կայսեր երթալ, զի թերեւս զերծեալք ի մրրկեալ այսմ բդիշխանուենէ կարենայ պարապիլ Աստուծոյ (ՄԱԳ. 48), բայց իր դիտման չէ հասած։ Նա պարտաւորեալ մնաց զամենայն սրտակցութիւն եւ արտալուծութիւն՝ հանդերձ տարաբնակութեամբ ստանձնեալ, ունեցած վիճակը տիրապէս կրել մինչեւ ցվերջ (ՄԱԳ. 105)։ Միայն կը մխիթարուէր ամէն կողմ խրատներով եւ հրահանգներով լեցուն նամակներ գրելով։ Մագիստրոսի կեանքին վերջին մասը վարչական արդիւնաւոր գործերով անցած է, այնպէս որ ինքն իրեն համար պարծենալով կը վկայէ, թէ ամէն կողմ ծանօթ են ի ձեռն իմոյ տկարութեանս յառաջ եկած արդիւնքները ի բոլոր գործառնութիւնս, ի քաղաքս եւ ի դղեակս, յաւանս եւ ի գիւղս, յանապատս եւ ի պաստ, եւ ի բոլոր տնօրինական առաջարկութիւնս, որոնց մեծ հետեւանքն է ի հարաւային բռնութենէն խաղաղանալն, եւ իր կառավարած նահանգին պատուասիրութիւնս եւ բարձրութիւն ստանալը (ՄԱԳ. 65). սակայն ոչ ինքն մանրամասնութիւններ պատմած է, եւ ոչ ուրիշ կողմէ յիշուած են։ Աւելի ծանօթ են իր գրական աշխատութիւնները, թուղթերը, տաղասացութիւնները, քերականին մեկնութիւնը, եւ Պղատոնի գործերէն Տիմէոսի ու Փեդովնի իմաստասիրականներուն եւ Եւկլիդէսի երկրաչափականին թարգմանութիւնները (ՄԱԳ. 66)։ Վերջապէս յոգնած ու պարտասած կնքեց նա իր կեանքը 1059ին մօտաւորապէս 68 տարեկան (ՄԱԳ. իթ. ) եւ թաղուեցաւ Օկոմիի վանքը, որ է այժմեան Հասանքալէի Ս. Աստուածածինը, ուր եւ կը ցուցուի տակաւին իր գերեզմանը։ գրիգորի զաւակներէն կւ յիշուին չորս մանչեր եւ չորս աղջիկներ։ Մանչերն ան Վասակ, Վահրամ, Վասիլ եւ Փիլիպէ։ Իսկ աղջիկներէն մէկը Վեստ Սարգիսի (ՇԱԿ. 135), եւ միւսը Թոռնիկ Մուշեղեանի կին էին։ Երրորդն ամուսնացած էր Վասակ իշխանի հետ, որդի Ապիրատի ու թոռն Պահլաւունի Հասանի, որ չորս զաւակներ ունեցաւ, Գրիգոր, Հասան, Ապլջահապ եւ Բարսեղ, որ յետոյ կաթողիկոս եղաւ։ Չորրորդ աղջիկը ամուսնացաւ Ծովքի իշխանին հետ, եւ ասոր զաւակներնն են Ապիրատ, Վահրամ, Վասակ եւ Գրիգոր, որ յետոյ եպիսկոպոս եղաւ, Ապիրատին զաւակներն են Վասիլ, Շահան, Գրիգոր եւ Ներսէս, վերջին երկուքը Պահլաւունի եւ Շնորհալի կաթողիկոսնեը. Վասիլի որդին է գրիգոր Տղայ, Շահանի որդին է Գրիգոր Ապիրատ, եւ անոնց քոյրը Շահանդուխտ ալ Ներսէս Լամբրոնասիին մայրն է։ Մագիստրոսի արական ճիւղը յաջորդութիւն չէ թողած։ Վասն զի Վասիլ եւ Փիլիպէ ծաղիկ հասակի մէջմեռան, Վահրամ անորդի մնացած եւ ետքը կաթողիկոս եղած Վկայասէրն է, Վասակ ալ Անտիոքի դուքս եղած եւ ժողովրդական յուզմանց մէջ սպաննուած է 1076ին եւ սերունդը չի յիշուիր։ Մագիստրոսի տունը պայծառացողները իրեն երկու աղջիկներուն սերունդները կը մնան, որոնք Պահլաւունի անունը պահեցին, կամ իբրեւ խնամիական փառաւոր անուն մը, եւ կամ, ինչպէս շատեր կը կարծեն, նոյնիսկ փեսաներն ալ Պահլաւունի ցեղէ ըլլալնուն համար։ Այդ կէտը գրեթէ ստուգուած է Հասանի թոռ Վասակի վրայ, իսկ Ծովքի իշխանին վրայ դժուար է ճշդել, քանի որ անունն իսկ անծանօթ մնացած է, թէպէտ աւելի յայտնի եւ աւելի արդիւնաւոր եղան այդ ճիւղէն յառաջ եկող չորս կաթողիկոսները, Պահլաւունին, Շնորհալին, Տղան եւ Ապիրանտը, եւ Լամբրոնացի եպիսկոպոսը։

« 865. Նեղութեանց Կը Մատնուի   |   867. Գագիկ Աբասեան »
© Gratun.org