Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

867. Գագիկ Աբասեան

Հայաստանի կացութիւնը տարբեր չէր տակաւին այն տխուր նկարագիրէն, զոր անգամ մը բացատրեցինք (§ 860), եւ Սելճուքեան ասպատակները անդադար կը դառնային, եւ կողոպտելով ու գերելով ետ կ՚երթային։ Չմնաց քաղաք, չմնաց գաւառ Հայաստանի մէջ, որ անոնց բռնութեան եւ դառնութեան զոհ չերթան։ Իրենց արշաւանքը ընդարձակելով Սեբաստիոյ վրայ ալ եկան, եւ քաղաքը պաշարեին յօր բարեկենդանի Վարդավառին, 508 տրէ 30ին, որ է 1059 Յուլիս 4ին, եւ աւուրս ութ ամէն խժդժութիւն գործելէ ետքը մեկնեցաւ անթիւ եւ անհամար գերութեամբ (ՈՒՌ. 161)։ Ատոմ եւ Աբուսահլ պարտաւորուեցան Խասարտանէք բերդը ապաւինիլ, մինչեւ հրոսակը հեռանար, զի անպարիսպ էր քաղաքն Սեբաստիա (ՈՒՌ. 160)։ Որչափ ալ մեր պատմագիրներուն ժամանակագրական հաշիւները խիստ ճշդութիւն մը չունենան, սակայն Խաչիկի Կոստանդնուպոլիս տարուիլը (§ 864) յայսմ ժամանակիս ըսուելէն (ՈՒՌ. 164), ի դէպ է հետեւցնել, թէ Խաչիկ դեռ Սեբաստիա էր, այդ աղէկտուր արկածին ատենը, որով առաջին արկածին վրայ աւելցած կրկին արկածներ եղած կ՚ըլլան Տուկիծի բռնութիւնները։ Մեր նպատակէն դուրս է մանրամասնօրէն յառաջ բերել այդ աղէտներուն շարքը, որոնք երբեք չընդատեցան, եւ Տուկիծի կողմէն դիմադրութեան համար ղրկած գունդերն ալ օգուտ մը չունեցան, եւ աւերածն ու կոտորածը միեւնոյն կերպով շարունակեց մինչեւ Տուղրիլի մահը 1064ին, որուն յաջորդեց իր եղբայրը (ՈՒՌ. 173) կամ հօրեղբօրորդին (ՎԱՐ. 101) Ալփասլան, եւ նորոգեալ ոյժերով արշաւանքները սաստկացուց անմիջապէս։ Աղուանից կամ Գուգարազ թագաւորն Կորիկէ, Անհողինի որդին, հազիւ անոր բռնութենէն ազատեցաւ, իր աղջիկը Ափասլանի կնութեան տալով (ՈՒՌ. 174)։ Կարսի թագաւոր Գագիկ Աբասեանն ալ սեւազգեաց եւ սգազգեաց ներկայանալով Ալփասլանի դեսպանին, Տուղրիլի մահուան համար սուգի մէջ ըլլալը կեղծեց, եւ անով Ալփասլանի համակրութիւնը գրաւելով, եւ հարիւր հազար դահեկան ծախքով Ալփասլանի սեղան մը տալով՝ վերահաս վտանգէն ազատեցաւ (ՈՒՌ. 180)։ Բայց անմիջապէս բանագնաց եղաւ Տուկիծի հետ, Կարսը Յոյներուն յանձնեց, եւ փոխանակ առաւ Ծամնդաւ, Լառիս, Ամասիա եւ Կոմանա քաղաքները՝ շրջակայ հարիւր գիւղերով (ՎԱՐ. 102), ըստ այլոց նաեւ Կեսարիա եւ Խաւարտանէք քաղաքները (ՍՄԲ. 78)։ Ասոնցմէ Լառիսը, Սենեքերիմի տրուած սամաններուն մէջ ալ յիշեցինք (§ 824), եւ Ծամնդաւը անոր որդւոյն Դաւիթի տրուածներուն մէջ, ինչպէս նաեւ Կեսարիան եւ Խաւարտանէքը (§ 829)։ Կ՚երեւի թէ ժամանակ անցնելով փոփոխութիւններ կրած էին Արծրունիներուն տրուած քաղաքները, որովհետեւ դեռ անոնց թագաւորութիւնը վերջացած չէր, երբ Գագիկ Աբասեան ալ այս կողմը անցաւ։ Ըստ այսմ Գագիկ Աշոտեանն ալ համրելով, երեք Հայ իշխանութիւններ եղան Փոքր Հայոց մէջ, իրարու մօտաւոր, եթէ ոչ իրարու կից եւ սահմանակից։

« 866. Մագիստրոս և Սերունդը   |   868. Խաչիկ Ի Թաւբլուր »
© Gratun.org