Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

868. Խաչիկ Ի Թաւբլուր

Երբ այդ եղելութիւնները կը կատարուէին, Խաչիկ արդէն ազատած էր Կոստանդնուպոլսոյ բանտարգելութենէն, եւ դարձած էր հայաբնակ կողմեր, եւ հաստատուած էր ի Տարընտայ կամ Տարանտիա, այժմ Տարենտէ, ուր Տուկիծ երկու վանս շնորհած էր իրեն։ Պատմիչը կը յաւելու թէ կայսրը տուած էր եւս Խաչիկի զոր ի Հայս իւրեանցտեղիք էին, (ԼԱՍ. 73), որով կրնանք իմանալ ներքին գաւառներու մէջ գտնուող կալուածները, այլ արգելեալ էր կաթողիկոսին այն կողմեր երթալ, հարկաւ միեւնոյն ապստամբութեան կասկածով, զոր Պետրոսի վրայ ալ ունեցած էին (§ 852), եւ Խաչիկի վրայ աւելի եւս կրնային կասկածիլ։ Խաչիկի նոր հայրապետական աթոռանիստը կը կոչուի Թաւբլուր (ՈՒՌ. 165), որ պէտք է ըլլայ Տարանտիոլ մօտ իրեն համար որոշուած երկու վանքերէն մին, որ այնուհետեւ հայրապետանոցի ձեւն է առած։ Դիտելի է միայն, որ Խաչիկի բնակավայրը նշանակուած Տարանտիա, երեք Հայ իշխանութիւններէն, ոչ մէկուն յիշուած է, որովհետեւ անոնց սահմաններէն դուրս, յոյն կուսակալութեան մէջ կը մնար, ի սահմանս Կոկիսոնի (ՍՄԲ. 75), որով Խաչիկի խստագոյն հսկողութեան ներքեւ գրուած ըլլալը կը հետեւի։ Իսկ Խաչիկի Թաւբլուրի մէջ անցուցած ժամանակը որոշակի նշանակուած է զամս երիս, եւ այս երեքը Կոստանդնուպոլսոյ մէջ անցուցած տարիներուն հետ գումարելով, ընդ ամենայն վեց ամ կալեալ կ՚ըլլայ զաթոռ հայրապետութեան (ՈՒՌ. 165)։ Ուռհայեցիին այս հաշիւը մանրամասնեալ ըլլալուն, աւելի ճիշդ կ՚երեւի քան ուրիշի մը սակաւ ժամանակս ըսելը (ԿԻՐ. 54), կամ միայն ամս երկու տալը (ՎԱՐ. 99), որ կրնայ Թաւբլուր մնացած ժամանակին վրայ մեկնուիլ. կամ ուրիշի մըն ալ ամս Է գրելը (ՍԱՄ. 112) ուր յարմարագոյն կ՚ըլլար ամս Ե կարդալ, թուատառերու սովորական փոխանակութեամբ։ Իսկ տարիներու գումարները պէտք չէ երբեք նոյնչափ լրացեալ տարիներու վրայ հասկնալ, ինչպէս քանիցս յիշեցինք, քանի որ մեր պատմագիրներ երբեք ամիսներու եւ օրերու կոտորակներ չեն յիշեր, եւ միշտ տարիներու թիւերը կու տան մերձաւոր հաշիւներով։ Խաչիկի Թաւբլուրի մէջ եղած միջոցէն բնաւ գործունէութեան յիշատակներ պատմուած չեն, մէկ կողմէն կայսերական կասկածոտ ճնշում, միւս կողմէն ամենասաստիկ տեղացող արկածներ եւ տագնապներ, հարկաւ յարաբերութեանց վրայ ալ ազդեցութիւն ունեցան, որով Խարիկ վշտալից ականատես մը կ՚ըլլար վերահաս թշուառութեանց, եւ ոչ թէ ազատ գործիչ մը, բաւական սեպելով ցրուեալ եւ վարատեալ, տառապեալ եւ մահացեալ հօտին հնարաւոր պաշտպանութիւններն ընել, եւ գոնէ հոգեւորական դարմանները ընձեռել։

« 867. Գագիկ Աբասեան   |   869. Անիի Առումը »
© Gratun.org