Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

872. Նորանոր Ճնշումներ

Առաջին հրաւէրը կ՚ուղղուի Ատոմ Արծրունիին, որ տարիքով երիցագոյնն էր Հայ իշխաններուն մէջ, բաւական ատեն էր որ Յոյներու մէջ կ՚ապրէր, եւ աւելի ընտանեցած անոնց հետ, Տուկիծ կրնար յուսալ՝ անկէ սկսելով իր նապատակը դիւրացնել։ Ատոմ եւ Աբուսահլ եղբայրը Կոստանդնուպոլիս եկան իրենց հետ բերելով Յակոբ Քարափնեցի վարդապետը՝ Սանահին վանքի միաբաններէն, բայց երբոր լսեցին Տուկիծի առաջարկները, հրաժարեցան իրենք իրենցմէ գործը վճարել, պատճառելով թէ Գագիկ Աշոտեան որ Պիզու կը մնար, գլխաւոր ձայնն ունէր այդ գործին մէջ, իբրեւ թագաւոր Անւոյ, եւ իբրեւ Շահնշահ կամ գլուխ բոլոր Հայ իշխաններուն (ՈՒՌ. 192)։ Տուկիծ գոհ չմնաց Արծրունիներուն դրած պայմանէն, վասնզի Գագիկ ծանօթ էր իր բուռն բնաւորութեամբը, եւ միանգամայն այր հզօր էր յիմաստասիրական ջոկսն։ Բայց Ատոմ եւ Աբուսահլ պնդեցին իրենց պատասխանին վրայ եւ գաղտ խնդիր հանին Գագկայ, որ այս միջոցի Կալոնպաղատ կը գտնուէր (ՈՒՌ. 193)։ Գագիկ Աբասեանի անունը տրուած չէ այդ պատմութեան կարդին, սակայն ուրիշ կողմէ յիշուած է թէ նա գնացեալ է առ կայսրն, Գրիգոր Վկայասէրի ձեռնադրութենէն առաջ (ՎԱՐ. 102), որ ճիշդ այդ միջոցին կ՚իյնայ։ Միւս կողմէն հնար ալ չէ, որ երբ Սեբաստիոյ եւ Պիզուի Հայ իշխանները կը հաւաքուին, Ծամնադաւի Հայ իշխանը մէկ կողմ թողուած ըլլայ, որ քիչ առաջ փոխանակած էր իր Կարսի թագաւորութիւնը, եւ որուն պատշաճ էր անձամբ ալ կայսեր ներկայանալ։ Այդ վերջին առիթը յայտնապէս կը հետեւի Գագիկ իր Մարիամ թագուհւոյն հետ Կոստանդնուպոլիս եկած ըլլալու պարագայէն (ԿԱԼ. 225)։ Ըստ այսմ մենք վստահաբար պիտի ըսենք, թէ Տուկիծ բոլոր Հայ իշխանները իր մօտ ունեցաւ, երբոր կամէր չար միաբանելովք իւրովք բառնալ զՀայոց հաւատոյ դաւանութիւնն, եւ խորհէր եղծանել ապականութեամբ զհաւատս սուրբ Լուսաւորչին (ՈՒՌ. 191)։ Քաղկեդոնիկ դաւանութիւն ընդունելու պայմանը անշուշտ միացած էր նախապէս Խաչիկի առաջարկուած՝ հարկ վճարելու կամ Յունաց հայրապետութեան հպատակելու առաջարկին հետ (§ 864), եւ պէտք էր որ առաջ ասոնք գործադրուէին, որպէս զի կայսրը հաճէր նոր կաթողիկոսի ընտրութիւնը արտօնել։ Գագիկներու գալուն սպասելով՝ Ատոմի եւ Աբուսահլի ամէն բանակցութենէ խուսափած միջոցին, Տուկիծ յաջողեցաւ իր կողմը շահիլ Քարափնեցի վարդապետը, որ թէպէտ արար դիմադրութիւն բազում յամենայն հարցմունսն՝ ընդէմ Հոռոմոց, սակայն վերջէն վերջ յաղագս երկուութեանն Քրիստոսի՝ ի կողմն Հոռոմոց դարձաւ, եւ այդ իմաստով գրեաց գիր միաբանութեան Հայոց եւ Հոռոմոց, զոր Տուկիծ իբրեւ հեղինակաւոր մի փաստ, եւ իբրեւ պաշտօնական մի վաւերագիր հրամայեաց պահել զգիրսն ի Սուրբ Սոփի (ՈՒՌ. 194) որ է հայրապետական դիւանը։

« 871. Ընտրութեան Արգելքը   |   873. Գագիկի Վարդապետականը »
© Gratun.org