Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

873. Գագիկի Վարդապետականը

Ասոր վրայ կը հասնի Գագիկ Աշոտեան, իբրեւ զարծիւ թռուցեալ, եւ Տուկիծ անոր կը ներկայացնէ Քարափնեցիին գրուածը, իբրեւ կատարեալ մի գործողութիւն, որուն Գագիկ պէտք էր համակերպեր։ Գագիկ ընդհակառակ բացարձակապէս կը մերժէ զայն, եւ մինչեւ իսկ կը պատռէ զայն առաջի թագաւորին յերկուս ծուէնս (ՈՒՌ. 194), կը յայտարարէ թէ պարզ վարդապետի մը կարծիը նշանակութիւն չի կրնար ունենալ, թէ բոլոր Հայոց վարդապետներ հակառակ են անոր գրածին, թէ ինքն ալ հմուտ է եկեղեցական եւ դաւանական խնդիրներու, եւ կարող է Հայ եկեղեցւոյ ուղիղ դաւանութիւնը պաշտպանել։ Նոյն համարձակութեամբ Քարափնեցին ալ կը յանդիմանէ իր յանդգնութեան համար (ՈՒՌ. 195)։ Գագիկ համար գրուած է, թէ այնչափ զօրաւոր էր եկեղեցական ուսմանց մէջ, որ ի Սուրբ Սոփի ի յամբիոնն նստէր ընդ ամենայն վարդապետսն Հոռոմոց (ՈՒՌ. 193), այսինքն թէ հայրապետական կաճառին մէջ վիճելու կարողութիւնն ունէր։ Գագիկ ոչ միայն ջատագովական ոճով խօսեցաւ դէմ յանդիման թագաւորի Տուկծին, եւ ի մէջ ամենայն հռետոր վարդապետացն տանն Յունաց (ՈՒՌ. 214), այլեւ գրեաց գիր հաւատոյ ձեռամբ իւրով, որուն պատճէնն ալ յառաջ կը բերէ պատմագիրը (ՈՒՌ. 195-214)։ Գիրը ուղղուած է կայսեր հասցէին, եւ առաջ կը խօսի Երրորդութեան, արարչութեան եւ Հոգւոյն Սրբոյ վրայ, եւ մարդեղութեան վրայ խօսած ատենը կը յիշէ եւ կը հերքէ Վաղինտիանոսի, Մարկիոնի, Մոնտանոսի, Մանիի, Նավատիոսի, Սաբելիոսի, Արիոսի, Վոտինոսի, Նեստորիոսի, Եւտիքէսի, Հայ Սարգիսի, Պօղոս Սամոստացիի, եւ Պետրոս Կնափեցիի վարդապետութիւնները, եւ կը յաւելու նոյնպէս եւ զԴէոսկորոսն, եթէ խորհեցաւ ինչ այսպէս հերձուածս (ՈՒՌ. 200), որով կը ճշդուի Հայոց դաւանութեան Կիւրեղի, եւ ոչ Դէոսկորոսի գրութեան վրայ հաստատուած ըլլալը։ Անկէ կ՚անցնի բնութեանց միաւորութեան կէտերը պարզել Նէոկեսարացի ու Նիւսացի ու Նազեանզացի Գրիգորներու վկայութիւններով, մի առ մի յառաջ կը բերէ այդ միաւորութեան շուրջը յուզուած խնդիրները, եւ յստակօրէն կը բացատրէ Հայ եկեղեցւոյ տեսութիւնները, եւ կը հերքէ անուղիղ հետեւանքները։ Յետոյ կը խօսի Բաղարջ հացին եւ անապակ բաժակին վրայ։ Ծնունդը Յունուար 6ին տօնելու հաշիւը կը բացատրէ այն ենթադրութեամբ, թէ Զաքարիա քահանայապետ էր եւ քաւութեան տօնին առթիւ տաճարը կը գտնուէր։ Գրուածը կը վերջանայ Առաջաւորաց պահքին բացատրութեամբ եւ սուրբ Սարգիսի անձին մասին ծանօթութիւններով. եւ ցրելով այդ մասին Յոյներուն խօսած առասպել զրոյցները։ Պատմագիրներուն գրածին համեմատ Կոստանդին Տուկիծ կայսր եւ Յովհաննէս Քսիփիլինոս պատրիարք՝ որք լսեցին Գագիկի խօսածները եւ կարդացին գրածները, եւ ամենայն իմաստասէրքն որ նստէին ի ճեմարանին, յոյժ հաճեալ հիանային ընդ կորովութիւն, բանիցն (ՈՒՌ. 214). եւ թէ ոչ կարացին արատ եւ կամ բիծ երկբայութեան գտանել հերձուածոյ՝ ի հաւատոյ խոստովանութեանն Հայոց (ՈՒՌ. 215)։

« 872. Նորանոր Ճնշումներ   |   874. Ընտրութեան Արտօնութիւնը »
© Gratun.org