Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Խաչիկ Բ. Անեցի

875. Ժամանակակից Վարդապետներ

Գագիկ երբոր Տուկիծի առջեւ Քարափնեցիին յայտարարութիւնը կը հերքէր, յիշած էր թէ բազումք կան յաշխարհ Հայոց կատարեալ վարդապետք որք ոչ ընդունին, եւ ոչ ոք հնազանդի գրոյս այս (ՈՒՌ. 195)։ Պատմագիրը առիթ առնելով այդ խօսքէն, նոյն ժամանակին ծաղկած ուղղափառ վարդապետներու ցուցակ մը կը դնէ (ՈՒՌ. 215), զոր մենք ալ այստեղ առջեւ կը բերենք, թէպէտ շատերուն անունները ուրիշ կողմէն անծանօք են։ Տիրան Կապանեցի, հաւանաբար նոյն այն Տիրան վարդապետն է, ուսկից ինչ ինչ հատակտորներ կը գտնուին գրչագիրներու մէջ (ՀԻՆ. 793)։ Սալյահանն կամ Լաստիվերտցին, յայտնապէս ծանօք պատմագիր Արիստակէս վարդապետն է, Կարնոյ դաշտի Լաստիվերտ գիւղէն, որ Սայլահան ալ կոչուած է, եւ այսօր ալ Սալաձոր կը կոչուի։ Ատոմ Անձաւեցին, զոր պէտք է Անձեւացի կարդալ, եւ կը լինի նոյն ինքն Ատոմագիրքին ծանօթ հեղինակը։ Անանէ եւ Գրիգոր Նարեկացի ըսուածները՝ Անանիա Նարեկացի (§ 790) եւ Գրիգոր Նարեկացի (§ 813) յայտնի անձերն են։ Սարգիս Սեւանեցի յիշուած է Մագիստրոսի թուղթերուն կարգին, եւ իբր մտերիմ Գագիկ Աշոտեանի (ՄԱԳ. 66), եւ հաւանաբար նոյնն է Ուռհայեցիին յիշածն ալ, բայց անհնար չէր Սարգիս Սեւանցի կաթողիկոսին վրայ ալ իմանալ։ Յովսէփ Ընծայեցին մեր տեսութեամբ Յովսէփ Հնձացին է, անունի աղաւաղութեամբ շփոթուած։ Գէորգ Ուծեցին պէտք է նոյն համարիլ Գէորգ Ուռհայեցիին հետ, զոր նոյն ինքն Ուռհայեցին գովութեամբ կւ յիշէ (ՈՒՌ. 295)։ Դէոսկորոս Սանահնեցին, Պետրոսի հակաթոռ կաթողիկոս եղողն է (§ 835), որ իբր ուղղափառ վարդապետ իր համբաւը պահած է։ Անանէ Հաղբատցին կ՚երեւի թէ Անանիա Սանահնեցին է, որ այս միջոցիս ծաղկեցաւ, որուն զանազան գրուածներն ալ կան (ՀԻՆ. 588), եւ որ Մագիստրոսի հետ ալ կը թղթակցէր (ՄԱԳ. 116)։ Յակոբոս Քարահատեան կամ Քարահատայ որդին, բոլորովին անծանօթ անուն է, եւ հնար չէ Քարափնեցիին հետ նոյնացնել, քանի որ ասոր տկարանալն ալ պատմուած է (§ 872)։ Անոն վարդապետ մը բնաւ ծանօք չէ։ Տիմոթէոս վարդապետ մը կայ յիշուած, որ Արարծոց կամ Ծննդոց գիրքն է մեկնած, բայց քիչ մը աւելի ուշ է ապրած (ՀԻՆ. 793)։ Յովհաննէս Կոզեռնը ունեցանք պատմութեանս կարգին ալ յիշել՝ իբրեւ Պետրոսի ուղեկից (§ 827), եւ իբրեւ խաւարումը մեկնող (§ 855), եւ որուն աշխատութիւններն ալ կը յիշուին (ՀԻՆ. 570)։ Այդ կարգին կւ յիշուին եւս Պօղոս եւ Յովսէփ եւ Յովհաննէս վարդապետներ, զորս հնար չէ ծանօթացնել ուրիշ պարագայ մը յիշուած չըլլալուն, Գէորգ Թամռեցի դպրապետն ալ ուրիշ կողմէ ծանօթ չէ, իսկ Պարկճակ յայտնի ալ չէ թէ ինչ տեսակ անուն է, եւ ինչ աստիճանի անձ մը։ Սակայն ամէնն ալ արդիւնաւոր անձեր ըլլալու են, եթէ անյաղթք կը կոչուին, իբր հաւատոյ անընկճելի ախոյեաններ, որք կային լցեալք աստուածային շնորհօքն, որք երեւեցան յաշխարհս Հայոց յայսմ ժամանակի (ՈՒՌ. 216)։

« 874. Ընտրութեան Արտօնութիւնը   |   876. Կաթողիկոսական Ընտրելին »
© Gratun.org