Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

876. Կաթողիկոսական Ընտրելին

Թէ ինչ ձեւեր գործածուեցան նոր կաթողիկոսի ընտրութեան համար, յստակ եւ ստոյգ կերպով բացատրուած չենք գտներ։ Մէկը կ՚ըսէ թէ աշխարհս Հայոց ժողովեալ ի մի վայր կացուցին հայրապետ (ԿԻՐ. 54), սակայն չէ ըսուած թէ ե՞րբ եւ ո՞ւր գումարուեցաւ ժողով մը։ Ուրիշ մըն ալ կը պատմէ թէ որք մնացեալ էին ի թագաւորացն եւ յիշխանացն Հայոց խնդիր արարին գտանել զմի ոք արժանաւոր (ՈՒՌ. 185), եւ կը տեսնուի թէ եպիսկոպոսներէն գումարուած ընտրողական ժողով մը չէ եղածը, թէպէտեւ անոնց գլխաւորներուն հետ կանխաւ համաձայնութիւն հաստատուած կրնայ ըլլալ։ Շնորհալի կը գրէ թէ զհարս Հայոց անդ ժողովեալ, եւ միաբան ծորհրդածեալ (ՉԱՓ. 544), ընտրութիւն եղած է, որ լոկ խորհրդակցութեան իմաստը կու տայ։ Ըստ այսմ կը տեսնուի թէ Փոքր Հայոց Հայ թագաորներու մէջ, կամ աւելի ճիշդ երկու Գագիկներու եւ երկու Արծրունիներու մէջ կատարուած մըն է եղածը, որք Խաչիկին մեռնելէն եւ Տուկիծի դրած արգելքէն ետը պարտաւորուեցան խորհրդակցիլ, թէ զով ընտրեն որ գործը աւելի դիւրին կերպով յաջողի։ Այդ խորհրդակցութիւնը կրցան ընել Կոստանդնուպոլիս չգացած կամ Կոստանդնուպոլիս եղած ատեննին։ Երբոր Գագիկ Աբասեան Տուկիծը համոզելու կ՚աշխատէր, արդէն ընտրելին որոշուած էր, զի գրուած է թէ խնդրէ հրամանս ձեռնադրել Հայոց պատրիարք զՎահրամ որդի Գրիգորի Մագիստրոսի (ՎԱՐ. 102)։ Պետրոս եւ Խաչիկ վերջին կաթողիկոսները կասկածելի եղած էին կայսրներուն, թէ կրնան գործիք ըլլալ հայրենասէր խումբին, եւ գործի գլուխ անցնելով կրնան ապստամբեցնել Հայաստանցիները (ԼԱՍ. 72), հետեւաբար կայսրը համոզելու առաջին պայմանը՝ անոր վստահութեան արժանի անձ մը ներկայելն էր, այնպիսի մէկ մը, որուն յունասէր զգացումները երկբայութեան տեղի չթողուին, եւ որուն անցեալը երաշխաւոր ըլլար իր ապագայ յունասէր գործունէութեան։ Գործը այդ տեսակէտէն նայուած ատեն, ընտրութիւնը շատ վարանմանց տեղի չէր կրնար տալ, որովհետեւ ոչ ոք կրնար հաւասարիլ այս մասին այն վստահութեան՝ զոր կրնար ազդել Գրիգոր Մագիստրոսի երկրորդ որդին, ինքն ալ դուքս մը, եւ կայսերական ծառայութեանց մէջ փորձուած Վահրամը։ Ընտրողներու թագաւորական խումբը ալ հարկաւ իր միտքին մօտ կը գտնէր, բարձրագոյն իշխանական դասակարգէ եւ Պահլաւունիներու տունէն մէկուն յանձնել հայրապետական աթոռը, քան ոեւէ վանական կամ անապատական կրօնաւորի մը, որ ոչ կրնար քաղաքական եւ փափուկ կացութիւնը կշռել, ոչ պետական կանոններու պահանջած հմտութիւնն ունենալ, եւ ոչ ալ կայսերական յարաբերութեանց մէջ պատշաճից կանոնները գործադրել։ Հայոց թագաւորութեան եւ ազգային ինքնօրինութեան գաղափարն այլ եւս մեռած ու թողուած էր, եւ Բագրատունիներ ու Արծրունիներ լաւ կը զգային, թէ իրենց ունեցածն ալ իսկապէս տէրութիւն մը չէ, տեւողական գրութիւն մը չէ, եւ իրենց անձին հետ կապուած վազանցուկ կացութիւն մըն է։ Իսկ Վահրամի վրայ միտքերնին հաստատելնին, ուրիշ դիւրութիւն մըն ալ ունէր, զի Վահրամ այլ եւս դուքս կուսկալ մը չէր, եւ եկեղեցականութեան մտած կրօնաւոր մըն էր։

« 875. Ժամանակակից Վարդապետներ   |   877. Վահրամ Կամ Գրիգոր »
© Gratun.org