Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

877. Վահրամ Կամ Գրիգոր

Վահրամի ծննդեան տարին որոշակի ցուցուած չէ, բայց շատ ալ երիտասարդ պէտք չէ եղած ըլլայ, թէպէտ մանուկ մը յազգէ Պահլաւունեաց կոչուած է այս առթիւ (ՈՒՌ. 185), բայց կ՚երեւի թէ հիներու համար մանուկ բառը չունէր այն իմաստը՝ զոր մենք սովոր ենք տալ, ինչպէս ուրիշ առթիւ ալ գիտեցինք (§ 104)։ Վահրամ իր իմաստասէր հօրը խնամոց եւ հսկողութեան ներքեւ կատարեալ ուսում ու կրթութիւն ստացաւ, եւ կատարեալ գիտնական մը եղաւ, այր քաջակիրթ եւ ամենայն հմտութեանց հետեւեալ, եւ բովանդակ հասեալ ի վերայ Հին եւ Նոր կտակարանացն Աստուծոյ, որ ընդ իմաստասէրսն նստէր ի յամպիոն ի մէջ Սրբոյն Սոփիի, հայրապետական ճեմարանին մէջ, եւ խօսէր ընդ վարդապետացն Հոռոմոց, եւ ի կարգի վարդապետացն էր յաղագս Հայոց։ Այսուհանդերձ ամուր էր իր եկեղեցւոյն պաշտպանութեան մէջ, եւ զարմանալի էր յամենայն պատասխանիսն ընդդէմ Հոռոմոց (ՈՒՌ. 220)։ Վահրամ գործունէութեան կեանքը միշտ հօրը մօտ անցուց, վասն զի առանձինն պաշտօն վարած լինելը յիշուած չէ. եւ երբ հայրը մեռաւ 1059ին, Վահրամ որ հօրը օգնականն էր, անոր յաջորդ նշանակուեցաւ Միջագետքի եւ Տարսնի եւ շրջակայից կուսակալութեան մէջ։ Վահրամ ըստ օրինի աշխարհիս կին արարեալ էր, բայց սրբութեամբ եւ անարատութեամբ պահեալ էր զինքն (ՈՒՌ. 185) եւ երբեք չէր հետեւած կայսերական պաշտօնեաներու զեղծ եւ զեխղ կենցաղին։ Իր ամուսնական կեանքն անարատութեամբ անցուցած լինելը՝ զաւկի ալ տէր եղած չըլլալուն կ՚ակնարկէ, եւ Թոռնիկ Մուշեղեանին՝ Վահրամի փեսայ կոչուիլը (ՈՒՌ. 249), իբր Վահրամի աղջկան ամուսին հարկ չկայ իմանալ, զի ոչ անձնապէս Վահրամի, այլ Վահրամի գերդաստանին փեսայ ըլլալուն վրայ կ՚իմացուի, քանի որ Թոռնիկ աւելի ճիշդ առմամբ՝ Վահրամի քեռայր կը կոչուի (ՄԱԳ. 316)։ Մագիստրոս իր որդւոյն ուղղած խրատներուն մէջ յանձնարարած էր, զաւանդութիւնն մեր ոչ մոռանալ երբեք, եւ զփոյթ սիրոյն առ Քրիստոս Աստուած մեր, եւ զլոյս ճրագի նախնոյն մերոյ ոչ շիջուցանել, զՊարթեւին ասեմ քոյոյ հաւուն (ՄԱԳ. 236), եւ Վահրամ գրեթէ բառացի ընդունելով հօրենական յորդորը, անոր մահուընէ քիչ ետքը հրաժարեալ ի կնոջէն իւրմէ, եկեղեցական կեանքը ընդգրկեց մտեալ ի կարգ կրօնաւորական ուսման եւ աստուածային շնորհացն պարապեալ (ՈՒՌ. 185)։ Այդ առթիւ կ՚երւեի թէ ուզած է իր հանգուցեալ հօր անունն ալ իր վրան առնել, եւ քահանական ձեռնադրութեան ատեն Գրիգոր անունով օծուիլ։ Կաթողիկոսական ընտրութեան առթիւ՝ Վահրամը անուանեցին Գրիգորիս ըսուիլը (ԿԻՐ. 54), նոյն պարագային անունին փոխուած ըլլալը չի հաստատեր, քանի որ առաջին եկեղեցականութեան յիշատակութիւնը չ՚ըներ Կիրակոս, եւ միւս կողմէն կաթողիկոսութեան ատեն անուն փոխելու օրինակն ալ չունինք։ Այս մասին վճռական կրնայ ընդունիլ Շնորհալիի վկայութիւնը, որ կաթողիկոսութենէ առաջ, եկեղեցականութիւն ընդունած ատեն անունին փոխուած լինելը կը հաստատէ՝ գրելով. Իսկ յորժամ զայսոսիկ լուծեալ. զառ ի ստորեւս արհամարեալ, ըստ ամենայն իր փոփոխեալ, մինչեւ անուանն փոխադրեալ, նոյն եւ Վահրամ նախասացեալ. Գրիգորիսս վերձայնեալ (ՉԱՓ. 542)։ Մեղի անծանօթ է Վահրամ-Գրիգորի ո՞ր վանք քաշուած ըլլալը, սակայն հետագայ պարագաներու մէջ Սեւա Լերան կամ Ամանոսի վանքերուն տուած նախադասութիւնը, կանուխ ալ այն տեղեր եղած ըլլալուն նշանն է։ Արդէն ալ Հայոց վարդապետներ իրենց թագաւորներուն պէս տեղափոխութեան ձեւը ընդգրկած էին, եւ Հայաստանի վանքերէն ելնելով կը խմբւէին Սեաւ Լեռներու վրայ, ուր կանուխէն ալ Ասորի կրօնաւորներու վանքեր կային, եւ դիրքը յարմար եւ ապահով էր վանական կեանքի համար։

« 876. Կաթողիկոսական Ընտրելին   |   878. Գրիգոր Կաթողիկոս »
© Gratun.org