Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

881. Վկայասէր Թարգմանիչ

Գրիգորի ուղեւորութեանց կրկին նպատակները յիշախ էն, մէկը որուէ պաշտօնական գործերէ անզբաղ կրօնաւորական բարեպաշտութեանց նւիրուիլ, եւ միւս գրական աշխատութեամբ զբաղուիլ։ Կոստանդնուպոլիս երթալը, այդ երկրորդ նպատակի համար էր։ Գրիգորի գրական աշխատութիւնները թարգմանութիւն կոչուած են (ՎԱՐ. 102, ՍԱՄ. 116), սակայն թարգմանութիւններն ալ ամփոփ իմաստ մը ունէին, եւ իրեն գլխաւոր նպատակ դրած էր հաւաքել եւ հայերէնի մարտիրոսներու վկայաբանութիւնները։ Վկայից մասին այդ յատուկ սէրն էր, որ բոլոր իր գրական գործունէութեան վրայ տիրեց, եւ անոր հետեւանքն եղաւ որ Վկայասէր կոչեցաւ (ՍՄԲ. 78), այդ անունը իր վրայ յաւերժացաւ, եւ այդ անունով ճանչցուած է մինչեւ հիմա։ Մարտիրոսներու վկայաբանութիւնները բոլորովին անծանօթ չէին Հայերուն, եւ Տօնամակ կամ Տօնացոյց կոչուած հաւաքածոները կային արդէն, որ այժմ Յայսմաւուրք կը կոչուին։ Ատոմ Անձեւացին անոնց նոր փայլ աւելցուցած էր ճոխացնելով եւ կարգադրելով, եւ իր անունն ալ տուած էր տօնամակներուն, որ Ատոմագիրք սկսան կոչուիլ։ Սակայն անոնք համառօտ քաղուածքներ էին եւ մասամբ կասկածելի, մինչեւ Վկայասէրին փափաքն էր ընդարձակ վկայաբանութիւններ ունենալ՝ վաւերական աղբիւրներէ քաղուած եւ հարազատ ձեւի տակ կազմուած։ Վկայասէրին գործէն ամբողջական հաւաքածոյ մը հասած չէ մեզի, եւ կ՚երեւի թէ եղած ալ չէ, որովհետեւ նա գոհացած է ձեռքն անցած հայացնել, առանց անոնցմով ամբողջական մարմին մը կազմելու։ Հետեւաբար պէտք է Յայսմաւուրքէ դուրս Ճառընտիրներու մէջ ցրիւ գտնուող վկայաբանութիւններուն եւ տէրունական տօներու ճառերուն թէ ոչ բոլորը, գոնէ մեծամասնութիւնը Վկայասէրի վերագրել։ Այստեղ հարկ կը սեպենք դիտել տալ, թէ այս գրուածները գլխաւորաբար յունարէնէ թարգմանուած գործեր են, եւ ինքն Վկայասէրն ալ քաջ տեղեակ էր յունական լեզուին եւ դպրութեան, եւ Կոստանդնուպոլսոյ կայսրն ու պատրիարքնեղան, որ մեծաւ պատուով ընկալան զնա (ՀԻՆ. 597), եւ անոր հետազօտութիւնները դիւրացուցին։ Լատինական աղբիւրէ գործեր կամ լատին մարտիրոսներու վկայաբանութիւններ չեն տեսնուիր Վկայասէրի վերագրեալ թարգմանութեանց մէջ, եւ կալանոս ալ կ՛ընդունի միայն ի Յունաց եւ յԱսորոց թարգմանութիւններ ըրած ըլլալը (ԿԱԼ. 225)։ Ասով ալ կը հաստատուի Հռոմի հետ յարաբերութեան մէջ եղած չըլլալը։ Վկայաբանութիւններէն զատ ինչ ինչ ճառեր եւ ուրիշ գրուածներ ալ թարգմանուած են Վկայասէրէն, եւ ասոնց մէջ կը յիշուին Ոտնլուայի կարգը, Պրըկղի գրած Ոսկեբերանի ներբողը, եւ Եփրեմի գրած Հերովդիադայ ճառը։ Իսկ Ոսկեբերանի վարքը 1104ին թարգմանուած ըլլալով (ՀԻՆ. 602), կը ցուցնէ, թէ մինչեւ իր կեանքին վերջերը անխոնջ կերպով շարունակած է Վկայասէր իր սիրական թարգմանութեանց աշխատութիւնը։ Կոստանդնուպոլիս եղած ատեն գոհացած է հարկաւ իր թարգմանութեանց համար նիւթեր եւ գրուածներ հաւաքել, Հայաստան դառնալէ ետքը թարգմանութեանց ձեռնարկելու համար, զի առեալ զգրեանն Կոստանդնուպոլիսէ կը մեկնէր (ՎԱՐ. 102)։

« 880. Վկայասէր Ուղեւոր   |   882. Եգիպտոսի Մէջ »
© Gratun.org