Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

885. Գէորգ Պաշտօնազուրկ

Վկայասէրի Ծամնդաւ դառնալուն թուականը, 1072ին դնելնուս հիմ կ՚առնենք նոյն տարին Գէորգ Լոռեցիին աթոռակից կաթողիկոսութենէ մերժուիլը (ՈՒՌ. 247)։ Զի հնար չէր որ Վկայասէր յանձն առնուր այլ եւս անոր հետ գործակցիլ, քանի որ անգամ մը գայթակղած էր անոր ստոր դարձուածով եւ երդմնազանցութեամբ կաթողիկոսութեան հասնելուն վրայ (§ 879)։ Երբ իր ուղեւորութեանց դէմ արգելք չհանելու համար կամայ ակամայ ձեռնադրութիւնը տւած էր, այլ եւս պատճառ չկար պաշտօնին վրայ պահել, երբոր իր մտադրութիւնը լրացուցած եւ աթոռ դարձած էր։ Կ՚երեւի թէ Գէորգ նոր խրոխտանք ալ աւելցուցած էր իշխանութիւնը ձեռք անցընելէ ետքը, եւ Գրիգորի հանդէպ ալ յախուռն ձեւեր գործածելու յանդգնած էր։ Նոյնիսկ անամբարտաւան եւ նեղահոգի, եւ պաշտօնէ ու պատիւէ խուսափող Վկայասէրը զայրացաւ եւ եղեւ հակառակութիւն ի մէջ տէր Գրիգորիսի եւ տէր Գէորգայ։ Հայ իշխաններն ալ գոհ մնացած պիտի չըլլան Լոռեցիին ընթացքէն, որ կրեն հովանաւոր եւ պաշտպան մը չգաւ, եւ Վկայասէր համարձակ եւ ազատ կերպով ընկէց զտէր Գէորգ յաթոռոյ հայրապետութեան, եւ առեալ զքօղն ի գլխոյ նորա իր մօտէն հեռացուց։ Այդ առթիւ յատուկ ժողով գումարուելուն (ՉԱՄ. Բ. 995) յիշատակը հիները չունին, եւ պէտք ալ չկար, քանի որ Գէորգ փոխանորդ մըն էր, եւ ոչ աթոռին տէրը։ Գէորգ ստիպուեցաւ խոնարհիլ եւ գնաց վիրաւորեալ, եւ առանձնացաւ ի Տարսոն քաղաք (ՈՒՌ. 247), եւ ապաւինեցաւ նոյն տեղի Հայ իշխանին հիւրասիրութեան, որ Ապլղարիպ, Վասպուրականի դուքս, բնիկ Անեցի Խաչիկին թոռը եւ Հասնի որդին (ՈՒՌ. 263), որ Կիլիկիոյ կողմերը կը կառավարէր, եւ իրեն իշխանութեան ներքեւ էին նաեւ Մոիս, Ատանա, Պապեռոն եւ Լամբրոն (ՎԱՐ. 106)։ Որչափ եւ աստիճանէն եւ քօղէն զրկուած, Գէորգ օգտուելով իշխանութեանց տարբերութենէն եւ ազգային անիշխանութենէն, Տարսոնի մէջ կաթողիկոսական ճոխութիւն եւ շրջակայից վրայ իրաւասութիւն գործածել շարունակած է, որովհետեւ յաջորդ տարիներու մէջ տակաւին իբր կաթողիկոս կը յիշուի տէր վարդապետն (ՍԱմ. 117) ի կողմանս արեւմտից (ԿԻՐ. 57)։ Գէորգ սկիզբէն իբրեւ օգնական աթոռակից պաշտօնի վրայ գտնուած, եւ վերջէն պարզապէս իբրեւ հակաթոռ գործերու հետեւած ըլլալով, կաթողիկոսներու ուղիղ չարքին մէջ տեղի չէր կրնար ունենալ, եւ այս պատճառով յարմար ալ չէր իր անունը թուահամարի կարգը անցընել, եւ Գէորգ Երրորդ անունով յիշել զինքն Բիւրականցիէն (§ 628) եւ Գառնեցիէն ետքը (§ 674)։ Սակայն մենք ալ պարտաւորեալ կը պահենք այդ թուական կոչումը, որ գործածական հաստատութիւն ունեցաւ վերջին Գէորգ կաթողիկոսին՝ Գէորգ Չորրորդ անունով պաշտօնապէս հռչակելուն վրայ։

« 884. Գէորգի Գրուածը   |   886. Վկայասէր Աթոռին Վրայ »
© Gratun.org