Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

889. Սելճուքներ և Յոյներ

Ժամանակին քաղաքական կացութիւնը ցուցնելու համար, հարկ կը սեպենք յիշել, թէ Կոստանդին ԺԱ. Տուկիծ, կը մեռնէր 1067 անչափահաս զաւակ մը թողլով, որ է Միքայէլ Է. Պարապինաս, որուն անունով տարիի մը չափ իշխանութիւնը վարեց Եւդոքսիա թագուհին, բայց Ռոմանոս Դիոգինէս կամ Տիօժէն զօրավարին սիրահարուելով անոր հետ ամուսնացաւ միւս տարին, եւ զայն կայսր հռչակել տուաւ 1068ին Ռոմանոս Դ. անունով։ Երբ մայրաքաղաքը պալատական գործերով զբաղած էր, Ալփասլան մաս մը անձամբ եւ մաս մը իր զօրավարներով կայսրութեան գաւառները աւերեց։ Դիոգէն գործի գլուխ անցնելուն՝ արշաւանք մը պատրաստեց 1069ին, եւ յաջողութիւն ունեցաւ, բայց չկրցաւ վերջացնել, որովհետեւ Եւդոքսիա զայն իր մօտը կ՚ուզէր։ Երկու տարի ետքը նորէն արշաւանք մը կազմակերպեց Դիոզէն, բայց իր կենցաղն ու ընթացքը զինքն զգուելի ըրած էին իրեններուն, որոնք թշնամիին ալ ձեռք կու տային։ Ալթասլան հաշտութիւն առաջարկեց, Դիոգէն մերժեց, բայց իրեններէն լքուելով գերի ինկաւ, սակայն Ալփասլան խաղաղութեան խոստումով եւ տուգանքով զինքն արձակեց։ Այս անգամ Յոյներ Միքայէլ Պարապինոսը կայսր հռչակեցին, Դիոգէն կեանքը ազատելու համար կամովին կրօնաւորեցաւ, բայց Միքայէլ հրամայեց աչքերը փորել, եւ այնպէս մեռաւ 1071ին։ Ալփասլան յաղթական եւ Ապպասեան ամիրապետին անունով իշխող, Սելճուքեան իշխանութիւնը զօրացնելով, Ապպասեանց ազդեցութիւնը հետզհետէ բարձրացուց, ոչ միայն Միջագետք, Հայաստան եւ Ասորիք, այլեւ Արաբիա անոր ներքեւ նուաճեցան։ Դիոգէնի վրայ տարած յաղթութեան յաջորդ տարին, Ալփասլան արեւելեան ներքին գաւառները արշաւեց եւ նուաճեց, բայց Ալամուտ (ՎԱՐ. 104) կամ Համոյ (ՈՒՌ. 245) բերդին հրամանատարը՝ անձնատուր լինելու պատրուակով ներկայացած ատեն, կօշիկին մէջ պահած դաշոյններով զայն չարաչար վիրաւորեց, այնպէս որ հինգ օրէն մեռաւ 1072ին, իրեն յաջորդ նշանակելով որդին Մելիքշահ, որ բարութեան եւ ուղղութեան համբաւ ստացաւ, հակառակ իր հօրը թողած բռնութեան եւ զօրութեան համբաւին։ Քահըմ-Պիամրալլահ ամիրապետն ալ (§ 823) մեռաւ 1075ին, եւ իրեն յաջորդեց Մըքթատի-Պիամրալլահ իր թոռը (ՎԵՐ. 464), սակայն ամիրայապետներուն դիրքը միեւնոյն կերպով անուանական մնաց, թէպէտեւ Մըքթատի անունը իբրեւ խալիֆա հռչակուեցաւ Մէքքէի մէջ, Մելիքշահի իմաստուն իշխանութեան շնորհիւ։ Կայսրութեան մէջ ալ Պարապինաս առաքինութեան եւ սրբութեան ճամբով կը կառավարէր, սակայն անոր դէմ ալ ապստամբեցաւ Պողոնիատ զօրավար թագուհոյն գրգռութեամբ, եւ Պարապինաս կամովին հրաժարեցաւ, եւ վանք քաշուեցաւ 1078ին, եւ վերջէն եպիսկոպոս ալ ձեռնադրուեցաւ։ Իսկ Պոդոնիատ Պարապինասի թագուհւոյն հետ ամուսնանալով կայսր հռչակուեցաւ Նիկեփորոս Գ. անունով, մինչեւ ուրիշ Նիկեփորոս Գ. Բրիէնոս մըն ալ կայսր հռչակուեցաւ Լիւրիկէի մէջ։ Ալեքս Կոմնենոս, որ Պոդոնիատի կողմէն Բրիէնոսը նուաճեց եւ կուրացուց, ետքէն ալ անոր դէմ դարձաւ, զայն վանք մը փակեց, եւ ինքն կայսր հռչակուեցաւ Ալեքս Ա. Կոմնենոս անունով 1081ին, եւ իրմով սկսաւ Կոմենենեանց գերդաստանին կայսերական յաջորդութիւնը։

« 888. Անիի Նորոգուիլը   |   890. Փոքր Հայոց Թագաւորներ »
© Gratun.org