Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

893. Հոնիի Կաթողիկոսներ

Այսպէս նոր հայրապետանոց մը հաստատուեցաւ Հոնիի մէջ, 1076ին, մինչ կենադնի էր Վկայասէր եւ կաթողիկոս կը մնար ընդհանուր Հայութեան վրայ, իսկ Սարգիս միայն Փիլարտոսի սահմաններուն կ՚իշխէր։ Այդ տեսակէտէն Սարգիս իբր հակաթոռ մը պիտի նկատուէր, եւ այնպէս ալ ցուցուած է պատմագիրներու շատերէն։ Սակայն արժան էդիտել, որ Վկայասէրը կամայ կամ ակամայ, բայց վերջապէս պաշտօնական կերպով անոր ձեռնադրութիւնը հաստատեց կաթողիկոսական նշաններ զրկելով, մինչեւ իսկ առաջուընէ ընտրութիւնը թելադրելով։ Միւս կողմէն Սարգիս ինքնընծայ հետամուտ չէր եղած, վասնի ամենայն հաւանականութեամբ Փիլարտոսի մօտ ալ չէր, այլ Պետրոսի մահուընէ ետք Սեբաստիոկ մէջ կ՚ապրէր։ Ինքն ալ վկայուած է իբրեւ այր սուրբ եւ պարկեշտ (ՎԱՐ. 104), եւ հռչակաւոր առաքինի, եւ յամենայն կողմանց զարդարեալ ամենայն աստուածպաշտութեամբ եւ ճշմարիտ խոստովանութեամբ որ ի Քրիստոս Յիսուս, եւ կատարեալ օգնական հօտին Քրիստոսի (ՈՒՌ. 253), որով կը հեռացուի նենգաւոր հետամտութեան կասկածը։ Միւս կողմէն հետամտութեան կասկածը։ Միւս կողմէն տարիքով ալ ծերացած եւ ընթացքը կատարած մէկ մը պէտք էր ըլլար, Գետադարձին քեռորդին էր, թէպէտեւ տակաւին հրաշափառ տեսլեամբ փառաւոր անձ մը (ՈՒՌ. 253)։ Հետեւաբար մենք աւելի հակամէտ ենք օրինաւոր աթոռակից մը ճանչնալ Սարգիսը, թէպէտ պէտք չենք տեսներ թուահամարի մէջ առնելով՝ Սարգիս Երկրորդ կոչել զայն, վասնզի մեր տեսութեամբ եւ ընդհանուր կանոնով յարմար չէ աթոռակիցներն ալ թուահամարին անցընել, եւ միայն բացառիկ պարագաներու ներքեւ կ՚ընդունինք, ինչպէս Գէորգ Լոռեցիին համար ըսինք (§ 885)։ Սարգիսը իբր քեռորդի Պետրոսի, Անանիայի եւ Խաչիկի եղբայր եղած իդէպ էր ըսել, բայց կանխաւ իր անունը տրուած չըլլալուն, եւ այդ առթին մէջ ալ վերջին կաթողիկոս Խաչիկի եղբայրը չըսուելէն, հաւանականագոյն կը կարծենք ըսել, թէ Պետրոսի ուրիշ մի քրոջ որդին, եւ Խաչիկի մօրաքեռորդին եղած պիտի ըլլայ։ Վերջապէս պետք չէ նկատողութենէ վրիպեցնել, որ Վկայասէր՝ Պետրոսի քեռորդին առջեւ քաշելով, եւ Հոնիի ժողովն ալ զայն ձեռնադրելով, յարգած կ՚ըլլան ժառանգական յաջորդութեան սովորութիւնը, որ Անանիա Մոկացիէն սկսելով տիրել սկսած էր՝ Մոկացեանց գերդաստանին մէջ, ինչպէս ասկէ ետքն ալ պիտի տեսնենք Պահլաւունեաց ճիւղին վրայ։ Սարգիսի ծերութեան տարիքի մէջ կաթողիկոսացած ըլլալը յայտնի կ՚ըլլայ նաեւ յաջորդ 1077 տարին վախճանելէն, որուն անմիջապէս յաջորդ ընտրուեցաւ Փիլարտոսի հրամանով Թէոդորոս, դրան եպիսկոպոս Սարգիսի, եւ մեծ երաժիշտ ձայնաւորաց, որ այդ յաջողակութենէն ստացած էր Ալախօսիկ մականունը (ՈՒՌ. 259), իբր Ալէլուք երգող։ Թէոսդորոս սիւնն սուրբ եկեղեցւոյ կոչմամբ ալ գովուած է (ՈՒՌ. 305), թերեւս վերջէն իր պաշտօնը Փիլարտոսի գործիք չընելուն համար։ Թէոդորոսի չորս աւետարաններու մեկնութիւն մըն ալ գրած ըլլալը կը յիշուի (ՀԻՆ. 604), որ իրեն ուսումնական կարողութեան ալ փաստ պէտք է նկատուի։ Քանի որ Թէոդորոս, առանց Վկայասէրի ընդդիմութեան Սարգիսին կազմած գիրքին օրինաւոր յաջորդը նկատուեցաւ, պէտք է զայն ալ իբր պարզ աթոռակից ընդունիլ առանց իր անունը թուահամարի անցընելու։

« 892. Սարգիս Հոնեցի   |   894. Գագիկի Սպանութիւնը »
© Gratun.org