Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

894. Գագիկի Սպանութիւնը

Այդ եղելութիւններէն քիչ ետքը տեղի ունեցաւ Գագիկ Աշոտեանի սպանութիւնը, զոր Ուռհայեցին կը դնէ 528-1079 թուականին ներքեւ յայսմ թուականութեան սպանաւ ըսելով (ՈՒՌ. 263)։ Գագիկ կատաղի ատելութիւնը Յոյներուն դէմ եւ նոյնիսկ բուռն եւ կամահաճ գործերը կատարելը կրնային նախատեսել տալ վատ վրէժխնդրութեան զոհ երթալը։ Գագիկ Պիզուէ Տարսոն գացած էր իր խնամիին տեսութեան, որովհետեւ Գագիկի Դաւիթ որդին ամուսնացած էր Ապլղարիպի աղջկան հետ, եւ անոր մօտ կը մնար։ Խնամիներուն մէջ տեղի ունեցած գժտութեան մը հետեւանօք, Ապլղարիպ ոխացած էր փեսային հետ եւ զայն բանտարկած։ Գագիկ Տարսոն գնաց, գործը կարգադրել եւ հանել զնա բանտէն (ՎԱՐ. 106)։ Ուռհայեցիին ըսելը, թէ վասն խնամութեան կոչեալ էր զԳԱգիկ Ապլղարիպոյ, եւ թէ ոչ եղեւ գործ խնամութեան (ՈՒՌ. 263), նոր կատարուելիք ամուսնութեան վրայ կրնար իմացուիլ, եթէ Վարդան յստակօրէն պարզած չըլլար պատճառը, բայց այդ խօսքէն կրնանք ալ հետեւցնել թէ յաջող չվերջացաւ Գագիկ ուղեւորութեան նպատակը, որով Գագիկ ետ կը դառնար մռնչելով իբրեւ զառիւծ, եւ կալեալ զամենայն իշխանս գաւառին, վարէր զնոսա երկաթի կապանօք առաջի իւր, որոնք պէտք է ըլլան՝ Տարսոնի իշխանին տոհմաններուն մէջ եղող Հայ կամ Յոյն մեծամեծները։ Մարկոս մետրապոլիտին սպանութիւնն ալ (§ 890) մոռացուած չէր, հետեւաբար եւսքանզեւս կը զայրանար Յոյներուն մէջ վրէժխնդիր ատելութիւնը։ Երբ որ Գագիկ իր գունդով, հազար արամբ, Արժիասայ դաշտը, այսինքն Արգէոս լեռներուն ստորոտը գտնուող Կիզիստռա բերդին կը մօտենայ, երեք Յոյն բերդապահ եղբայրներ, որդիք Մանտալէի, ամենայն խոնարհութեամբ եւ քաղցրութեամբ զինքը հանգստանալու հրաւիրեցին, եւ իր գունդէն բաժնելով երեք հետեւորդներով բերդը առաջնորդեցին, ուր յանկարծ յիսուն դարանակալներ վրայ յարձակեցան, ձիէն վար առին, եւ բերդին մէջ փակեցին (ՈՒՌ. 264)։ Կիրակոսի գրելովը, Գագիկ որսի ելած եւ արբեալ, ի տօթ ժամու ձիէն իջած առանձինն ծառի մը հովանւոյն ներքեւ թմբած ատեն, բռնուած եւ բերդ տարուած կ՚ըսուի, եւ միայն այնտեղ իբրեւ սթափեցաւ ի գինւոյ, ձերբակալուած ըլլալը իմացած ըլլայ (ԿԻՐ. 58)։ Սմբատ ալ Ուռհայեցիին կը ձայնակցի (ՍՄԲ. 86), սակայն Վարդան բնաւ այսպիսի պարագայ մը չի պատմեր (ՎԱՐ. 106), որով Կիրակոսի պատմութիւնը, պարզ զրոյցի արձագանգ կ՚երեւի։ Հազիւ թէ Գագիկի բռնուելուն լուրը տարածուեցաւ, Սեբաստիայէ Ատոմ եւ Աբուսահլ, եւ Ծամնդաւէ Գագիկ Աբասեան, յաւուրն ութերորդի գունդերով Կիզիստռա հասան, եւ զաւուրս ինչ պատերազմեալ, ոչինչ կարացին առնել։ Անդիէն Փիլարտոս ալ սպառնալից պատգամներ հասցուց, որուն վրայ Մանտալեան եղբայրներ, Գագիկը խեղդեցին, եւ օր մը ամբողջ դիակը պարիսպէն կախեցին, եւ միւս օր վերցուցին թաղեցին պարիսպէն դուրս (ՈՒՌ. 265)։ Ասոր վրայ պաշարողները յոյսերնին կտրեցին, եւ վրեժխնդրութիւնն ալ դժուար տեսնելով տեղերնին դարձան։ Գագիկի ոսկորները վեց ամիս ետքը փոխադրուեցան Պիզուի վանքը, Բանիկ անուն մէկու մը ձեռքով, որ գիշերով գաղտաբար յաջողած է ոսկորները վերցնել (ՈՒՌ. 265)։ Այդ եղելութեանց մէջ Վկայասէրին ոչ գորշունէութիւնը կը յիշուի եւ ոչ անունը, նա արտաքին յարաբերութիւններէ քաշուած, իր վկայաբանութիւններով եւ թարգմանութիւններով զբաղած էր անշուշտ։

« 893. Հոնիի Կաթողիկոսներ   |   895. Բագրատունեաց Վերջը »
© Gratun.org