Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

896. Բարսեղ Կաթողիկոս

Հայութեան արեւմտեան երկիրներու մէջ բոլորովին ազգային կացութիւնը կորսուած ու ազդեցութենէ զրկուած վիճակի մը ինկած էր, երբոր արեւելեան բնագաւառներու մէջ քիչ բարելաւելու երես կը բռնէր, եւ Հայութեան կեդրոնը այն կողմը կը դառնար։ Մելիքշահ սուլէն, որ Մըքթատի-Պիամրալլահ ամիրապտեին անունով տիրապէս ինքնիշխան կը թագաւորէր, ամէն պատմագիրներէ գովութեամբ կը յիշուի, իբր խաղաղասէր եւ քրիստոնեայսէն բարուք մէկ մը (ՎԱՐ. 106), իբր այր բարի եւ ողորմած եւ յոյժ քաղցր ի վերայ հաւատացելոցն Քրիստոսի (ՈՒՌ. 247), եւ իբր ազատաբարոյ եւ մեծախորհուրդ, խոհեմ եւ արի քան զյոլովս ի թագաւորաց, որ տանէր հոգ արդարութեամբ առ ամենեսին վարիլ, զի մի ոք լիցի տրտում ի զրկելոց եւ հպարտ ի գոռոզաց (ՍԱմ. 115)։ Նորա հովանաւորութեան ներքեւ Մանուչէ ալ, Փատլունի թոռը, որ Անիի կառավարիչն էր (§ 887), միեւնոյն կերպով աշխարհաշէն ընթացք ունէր, եւ Անին շէնցնելու կ՚աշխատէր, ուր Պահլաւունի եղբայրներ, Գրիգոր իբր իշխանապետ եւ Բարսեղ իբր եպիսկոպոսապետ, գործերու գլուխ կը գտնուէին։ Այդ վիճակին մէջ Անեցիք ուզեցին իրենց նախկին դիրքը վերանորոգել, եւ տեսնելով Վկայասէրի ձեռնթափ լքումը, եւ Փիլարտոսի բռնութեամբ՝ Հոնիի մէջ նոր կաթողիկոսարան հաստատուիլը, մտածեցին Անիի կաթողիկոսարանը վերահաստատել, որ գրեթէ իրականացած էր Բարսեղի վարած գերագոյն եւ ընդարձակ իշխանութեամբ, առանց անունն ունենալու։ Կիւրիկէ՝ Անհողինի որդին, Ափխազաց եւ Աղուանից թագաւորը, կ ըյիշէր թէ Հայ Բագրատունի սերունդ է, եւ Հայութեան շահերը իրեն սեփական կ՚ըմբռնէր, ուստի պէտք եղած քաջալերութիւնը կու տար Անեցիներուն։ Մանուչէ ալ ուրախութեամբ կը տեսնէր իր իշխանութեան բարձրացումը։ Ահա այն նպաստաւոր պարագաները, որոնք յորդորեցին Բարսեղի կաթողիկոս հռչակուիլը… կիրակոս պարագայ մըն ալ կը յաւելու, այսինքն թէ եթող տէր Գրիգորիս զաթոռ իւր եւ գնաց ի Հռոմ (ԿԻՐ. 56), ուր դարձեալ Կիրակոսի անգամ մը ինկած թիւրիմացութեան կրկնումը կը տեսնենք (§ 880), մանաւանդ որ ժամանակագրական տեսութեամբ Վկայասէր այդ միջոցին արդէն դարձած էր իր առաջին ուղեւորութենէն, իսկ երկրորդին ալ չէր ձեռնարկած։ Շնորհալին ալ կը վկայէ, թէ Վկայասէրը կը մնար ի Սեաւ մըթին Լեառն անուանեալ, զբանի սիրողսըն հաւաքեալ, եւ առ ինքեան բնակեցուցեալ, զգիրս հոգւոյ միշտ ընթերցեալ, եւ ընդ նոսին յար խօսացեալ (ՉԱՓ. 548)։ Գրիգորի գործէ ձեռնթափ առանձնութեան մէջ պրիլն էր Անեցիներուն նկատի առած մեծ պարագան, չկրնալով ալ տանիլ Հոնիի մէջ կաթողիկոսական աթոռի մը հաստատուիլը։ Գործը կատարուեցաւ Հաղբատի վանքին մէջ, Անեցիներու ընդհանուր համահաճութեամբ, եւ Գրիգոր իշխանապետին նախաձեռնութեամբ, նոյնինքն Բարսեղի կամակցութեամբ, որ խնդրէր առնուլ ձեռնադրութիւն կաթողիկոսութեան (ՈՒՌ. 266), եւ յաջողեցաւ գործակցութեամբ Կորիկէի, որ ժողովեաց զեպիսկոպոսունս (ՈՒՌ. 266), հրաման եւ կամօք Մանուչէի (ՎԱՐ. 104), եւ ձեռնադրութեամբ Ստեփանոսի Աղուանից կաթողիկոսին։ Բարսեղ կաթողիկոսական հանդիսաւորութեամբ Հաղբատէ եկաւ ի թագաւորաբնակ քաղաքն Անի, ուր ամենայն տունն Շիրակայ խնդութեամբ զինքն դիմաւորեց, հանդերձ եպիսկոպոսիւք։ Ընդ առաջ եկողներուն գլուխը կը գտնուէին, նոյնինքն Բարսեղի հայրը Վասակ իշխան Պահլաւունի, եւ եղբայրները Գրիգոր եւ Հասան եւ Ապլջահապ, եւ եղեւ օրն այն մեծ եւ ուրախութիւն ամենայն տանն Հայոց (ՈՒՌ. 266)։ Օրը ճշդուած չէ, իսկ թուական ցուցուած է 530 (ՈՒՌ. 265, ՍՄԲ. 87), որուն ամանորը կ՚իյնայ 1081 Մարտ 1ին, եւ զատիկը Ապրիլ 4ին, եւ յարմարագոյն կ՚երեւի այդ միջոցին դնել Բարսեղի ձեռնադրութիւնը։

« 895. Բագրատունեաց Վերջը   |   897. Բարսեղ Աթոռակից »
© Gratun.org