Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

897. Բարսեղ Աթոռակից

Այդ եղելութիւնը տարբեր տեսակէտներէ գնահատուած կը գտնենք։ ։ Ուռհայեցի յայտնապէս կը գրէ թէ նորոգեալ եղեւ աթոռ սրբոյն Գրիգորի ի քաղաքն Անի, որ ի վաղուց հետէ ժամանակաց խափանեալ էր մախանխք եւ նենգութեամբ չար եւ դառնացեալ ազգին Հոռոմոց (ՈՒՌ. 266), եւ թէ տեսին նորոգեալ զաթոռ հայրապետութեանն ի քաղաքն Անի (ՈՒՌ. 267)։ Անեցին ալ ոչ միայն կը գրէ թէ նստաւ տէր Բարսեղ յաթոռ հայրապետութեան (ՍԱՄ. 117), այլեւ Վկայասէրի 17 (ՍԱՄ. 112), եւ Բարսեղի 31 տարի (ՍԱՄ. 267), պաշտօնավարութեան նշանակելով, Վկայասէրը իբրեւ պաշտօնապէս հրաժարած եւ կաթողիկոսութենէ դադրած, եւ Բարսեղը իբր տիրապէս կաթողիկոսացած կ՚ուզէ ցուցնել։ Սակայն Վկայասէրի պաշտօնապէս կաթողիկոսութենէ դադարած ըլլալը պատմութիւնով չի հաստատուիր, քանի որ դեռ շատ առիթներու մէջ պիտի տեսնենք անոր իշխանութեան գլուխ գտնուիլը, եւ իբր կաթողիկոս յիշուիլն ու գործելը։ Բարսեղի ձեռնադրութեան միջոցին, իրաւ չեն յիշուիր Վկայասէրին հաւանութեան յայտարարութիւնները, որոնք տեսնուեցան Սարգիս Հոնեցիին ձեռնադրութեան առթիւ (§ 892), սակայն նկատելով այն անձուկ կապը եւ համամիտ ընթացքը, որ կը տիրէր Գրիգորի եւ Բարսեղի, մօրեղբօր եւ քռորդւոյն մէջտեղ, անհնար է որ նախընթաց հաւանութիւնը ստացուած չըլլայ, եւ նոյնիսկ Գրիգոր, որ առաջ Գէորգը եւ յետոյ Սարգիսն ու Թէոդորոսը կաթողիկոսացնելու հաւանած էր, հաճած, մանաւանդ թէ քաջալերած ալ չըլլայ Բարսեղի կաթողիկոսանալը, որ իրեն սիրելի եւ արժանաւոր անձ մըն էր, միանգամայն հեռու Յունաց ազդեցութենէն, որոնց մասին օրէ օր կ՚աճէր Վկայասէրի հակակրութիւնը։ Այդ հաւանութեան վկայութիւնը կը կարծենք տեսնել Շնարհալիի խօսքերուն մէջն ալ, որ Վկայասէրին համար կը գրէ, այլ ի յաթոռ իւր հաստատեալ, Բասիլիոս անուանադրեալ, արիւնառուն հարազատեալ, օծմամբ Հոգւոյն նախ ձեռնադրեալ (ՉԱՓ. 550)։ Հետեւաբար Բարսեղը օրինաւոր կաթողիկոսակից մը կրնանք նկատել, ընդարձակ եւ լիազօր իշխանութեամբ, եւ Վկայասէրին կողմանէ ամէն բան իրեն յանձնուած, բայց միշտ պարզ աթոռակիցէ աւելի դիրք չենք կրնար տալ, եւ կաթողիկոսական ուղիղ գաւազանացուցակի մէջ միշտ գրիգոր Բ. Վկայասէրի անունը կը պահենք մինչեւ իր մահը, որ 1081-էն մինչեւ 1105, տակաւին 24 տարիներու շրջան մըն ալ կ՚ունենայ բոլորելու, ինչչափ ալ ընդհանրապէս անգործ, եւ միայն ընդհատ գործերով անցուցած ըլլայ զայն։ Բարսեղ կաթողիկոս ընդհանրապէս Բարսեղ Ա. Անեցի անունով ճանչցուած է, բնիկ Անեցի ըլլալէն աւելի, Անիի արքեպիսկոպոս, եւ Անիի մէջ կաթողիկոսութիւն վարած ըլլալուն համար, թէպէտեւ գերագոյն իրաւամբ պէտք էր յիշուէր Պահլաւունի ազգանունովը, մօրենական ճիւղով Պահլաւունի Մագիստրոս, եւ հօրենական ճիւղով Պահլաւունի Հասան իշխաններու հարազատ թոռն ըլլալով։ Որչափ ալ Բարսեղի գործունէութեան մեծ մասը իր մօրեղբօր կենդանութեան միջոցին տեղի ունեցած է, սակայն Վկայասէրը իսկապէս կաթողիկոս ճանչցուելէն Բարսեղի գործերն ալ այս գլխուն ներքեւ պիտի տանք։

« 896. Բարսեղ Կաթողիկոս   |   898. Պապին Նամակը »
© Gratun.org