Gratun
Search  show page numbers   Sign in
« Ազգապատում, Հատոր Ա by Մաղաքիա Օրմանեան

Տ. Գրիգոր Բ. Վկայասէր

898. Պապին Նամակը

Այդ միջոցին կը պարտաւորուինք յիշել պապական նամակ մը, Գրիգոր Է. - է գրուած, որ է հռչակաւոր Հիլդեբրանդոսը, 1073է 1085 Հռոմի եպիսկոպոսութիւնը վարած, պապական իշխանութիւնը զօրացնելովը՝ եւ Գերմանիոյ կայսրներուն դէմ վարած պայքարովը նշանաւոր անձը։ նամակը 1080 Յունիս 24 թուական կը կրէ, եւ ամբողջաբար յառաջ բերուած է Կալանոսէ (ԿԱԼ. 229-233) իբր ուղղեալ առ Հայոց կաթողիկոս վկայասէրն։ Պատճէնին մէջ ալ գրուած է՝ առ սիրելի եղբայրդ ի Քրիստոս՝ Գրիգորիոս Հայոց եպիսկոպոս, սակայն բնագիր հրատակութեան մէջ Հայոց անունը յիշուած չկայ, եւ նամակը ուղղուած է առ Գրիգորիոս արքեպիսկոպոս Սիաննադայ։ Իսկ Սիւննադա ծանօթ քաղաք, եւ Փռիւգիոյ մետրոպոլտութեան գաւառագլուխն էր, որուն աւերակները կը նշմաուին Աֆիոն-Գարահիսարի մօտ Չըֆութ-Քասապա կոչուած տեղը։ Այդ դիրքն իսկ բաւական էցուցնել, որ նամակը Հայոց կաթողիկոսին վերագրելու փաստ մը չկայ, եւ ոչ ալ հնար է Սիւննադան Ծամնդաւի հետ շփոթել, որոնք իրարմէ շատ ու շատ հեռու տեղեր էն։ Միւս կոմէն բոլոր ժամանակակիցներ համամիտ են հաստատելու, թէ մինչեւ 1080, արեւմուտք եւ Լատինք եւ պապութիւն ոչմի յարաբերութիւն չունէին Արեւելքի եւ Հայոց հետ։ Նոյնիսկ Կիրակոսէ յիշուած՝ Վկայասէրին Հռոմ երթալուն յերիւրուածն ալ կը հերքուի Կալանոսի յառաջ բերած նամակովը, որուն մէջ յիշուած գրիգորին, ոչ Հռոմ գացած ըլլալուն, ոչ Հռոմ հրաւիրուելուն խօսքը կայ, ինչ որ անհրաժեշտաբար պէտք էր յիշուէր, եթէ իրօք տեղի ունեցած ըլլար։ Նամակին պարունակութեան գալով կը պատմուի թէ Վկայասէր գիր գրած ըլլայ գրիգոր Է. պապին, նոյնիսկ պապէն նզովուած հերետիկոսի մը մասին, եւ նամակը Յովհաննէս քահանայի մը ձեռօք Հռոմ ղրկած, որուն վրայ պապաը Բենեւենտի եպիսկոպոսին յանձնարարութիւններ ըրած ըլլայ։ Այս առթիւ Գրիգոր Է. նամակ մըն ալ կը գրէ Հայոց, կամ լաւ եւս Սիւննադայի Գրիգորին եւ կը յիշէ թէ լսեր է որ Հայոց սուրբ եկեղեցիդ խոտորեալ յուղղութենէ հաւատոյ, ընկալեալ էր զդաւանումն չարափառ բանից ոմանց։ Անկէ ետքը կը յիշէ բաժակին ջուր չխառնելը, կոգիով միւռոն պատրաստելը, եւ Դէոսկորոսը յարգելը։ Կը պահանջէ որ հինգ ժողովները ընդունուին, որք են Նիկիոյ, Կոստանդնուպոլսոյ, Եփեսոսի, Քաղկեդոնի եւ դարձեալ Կոստանդնուպոլսոյ, կ՚առաջարկէ որ Սուրբ աստուածը առանց որ խաչեցար բառերու երգուի։ Իսկ բաղարջի կիրառութիւնը կը գովէ, եւ կը քաջալերէ Յոյներուն դիմադրել։ Այդ կէտերուն վրայ որչափ ալ Յովհաննէս քահանայ բացատրութիւններ տուեր է, բայց կ՚ուզէ որ նոյնիսկ Գրիգոր եպիսկոպոս իր կնիքով եւ ստորագրութեամբ բացատրութեան գրուած մը ղրկէ նոյն Յովհաննէս քահանայի կամ ուրիշ յարմար պատգամաւորի միջոցաւ։ կը յանձնարարէ նաեւ որ բազում անգամ ծրեսցես նամակս առաքելական սուրբ աթոռոյս (ԿԱԼ. 230)։ Այս թղթակցութեանց եւ պատգամաւորութեան մասին մեր պատմագիրներ ակնարկ իսկ չունին, եւ նոյնիսկ Լատիններ պապին նամակին պատասխան եկած ըլլան ալ չեն գիտեր։ Չամչեան Վկայասէրի Հռոմ երթալուն կեղծիքը մանակին հետ միացնելով, կ՚ըսէ թէ այս նամակին վրայ պապին գնաց, եւ բերան ի բերան խօսեցեալ հաճեցոյց զմիտս նորա (ՉԱՄ. Բ. 1000), մինչ Լատին հեղինակներն ալ այդպիսի ուղեւորութենէ լուր չունին։ Այդ ամէն կցկտուր եւ անյարիր տեղեկութեանց հանդէպ, ուրիշ բան չենք ըսել, բայց եթէ կամ բացարձակ անվաւեր գրուած մըն է Գրիգոր Հիլդեբրանոսի վերագրեալ նամակը, եւ կամ նոյն ինքն պապն ալ խաբէական կեղծիքի մը դիմաց գտնուած է։ Ամէն առթի մէջ Հայոց եւ Հռոմի յարաբերութեանց հիմնակն փաստ չի կրնար ըլլալ։

« 897. Բարսեղ Աթոռակից   |   899. Հինգհարիւրեակի Վերջը »
© Gratun.org